Deniz Yalçın
Mevzuat Labirenti: Yetkiler ve Belgeleme Çıkmazı
Geçtiğimiz yıl 21 Ocak’ta Kartalkaya’nın kalbindeki Grand Kartal Otel’de yaşanan yangın faciası, hafızalarımızda derin izler bırakırken, akıllara pek çok soru işareti de düşürmüştü. Yangının tüm yönleriyle araştırılması için kurulan Meclis Araştırma Komisyonu, dört aylık titiz bir çalışmanın ardından yaklaşık 310 sayfalık raporunu nihayet tamamladı. Bu rapor, yalnızca yangının fiziksel nedenlerini değil, aynı zamanda güvenlik standartları ve denetim mekanizmalarındaki kritik boşlukları da gözler önüne seriyor. Komisyonun 17 toplantısında kamu kurumları, sivil toplum kuruluşları temsilcileri ve hayatını kaybedenlerin yakınlarının dinlenmesi, konunun ne denli kapsamlı ele alındığını gösteriyor. Ancak rapora yansıyan bürokratik labirent, gelecekteki benzer faciaları önleme konusundaki aciliyeti daha da artırıyor.
Raporun en çarpıcı bulgularından biri, konaklama tesislerine “turizm işletmesi belgesi” verilebilmesinin temel şartının, işletmenin öncelikle yetkili idarelerden “işyeri açma ve çalışma ruhsatı” almış olması. Bu, Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın, yerel idarelerden gerekli ruhsatı almamış bir işletmeye turizm belgesi düzenleyemeyeceği anlamına geliyor. Ancak burada bir tür varsayım zinciri devreye giriyor: Bir işletmenin işyeri açma ve çalışma ruhsatına sahip olması, aynı zamanda o tesisin imar, çevre düzenlemeleri, yangın güvenliği, iş sağlığı ve güvenliği ile gıda güvenliği gibi alanlarda yürürlükteki mevzuata uygun biçimde inşa edilip işletmeye açıldığına dair bir ‘karine’ olarak kabul ediliyor. Yani, yerel ruhsatın varlığı, ilgili kurumların kendi mevzuatları çerçevesinde gerekli inceleme ve denetimleri yaptığını ve herhangi bir sorun tespit edilmediğini gösteren bir belge niteliği taşıyor. Peki, bu karine her zaman gerçekliği yansıtıyor mu? İşte bu, derinlemesine sorgulanması gereken bir nokta.
Dağınık Sorumluluklar ve Gözden Kaçan Riskler
Komisyon raporu, Bakanlığın sadece turizm tesislerinin belgelendirilmesi ve sınıflandırılması alanında yetkili olduğunu açıkça belirtiyor. Yangın güvenliği ve işletme denetimleri gibi hayati alanlardaki sorumluluk ise belediyeler, il özel idareleri, itfaiye teşkilatları ve iş güvenliği birimleri gibi farklı kurumlar arasında paylaştırılmış durumda. Turizm işletme belgesi, tesisin teknik yeterliliğine (imar ve yangın güvenliği gibi) ilişkin bir belge olmaktan ziyade, bir kalite belgesi niteliği taşıyor. Rapor, yangın güvenliği denetimlerinin Bakanlığın uhdesinde olmadığına dikkat çekerken, Bakanlığa bu konuda doğrudan bir sorumluluk yüklemiyor. Bu durum, sorumlulukların aşırı parçalanmasının ve tek bir merkezin bu denetimleri bütünsel olarak takip edememesinin, ne yazık ki ciddi güvenlik açıklarına yol açabileceği gerçeğini bir kez daha ortaya koyuyor. Özellikle dağlık ve ormanlık alanlara yakın konumlanan bu tür büyük tesislerde, yangın gibi felaketlerin çevresel etkileri de göz ardı edilemez. Doğaya ve ekosisteme verilen zarar, sadece maddi kayıplarla sınırlı kalmıyor; uzun vadede bölgenin doğal dengesini de tehdit ediyor.
Can ve Doğa İçin Acil Eylem Çağrısı
Bu rapor, sadece bir otel yangınının perde arkasını aydınlatmakla kalmıyor, aynı zamanda ülkemizdeki genel denetim ve ruhsatlandırma sisteminin karmaşıklığını, hatta zafiyetlerini gözler önüne seriyor. Kartalkaya gibi eşsiz doğal güzelliklere sahip bölgelerimizdeki tesislerin, sadece estetik ve konfor açısından değil, en önemlisi can güvenliği ve çevresel sürdürülebilirlik açısından en üst düzey standartlarda olması elzemdir. Dağınık sorumlulukların yarattığı boşluklar, ne yazık ki hem misafirlerin hem de bölgenin doğal yaşamının güvenliğini riske atma potansiyeli taşıyor. Gelecekte benzer faciaların yaşanmaması, dahası doğal varlıklarımızın korunması için, tüm denetim mekanizmalarının entegre bir yaklaşımla ele alınması, yetki ve sorumlulukların netleştirilmesi şart. Bürokratik labirentlerin ardına saklanan değil, şeffaf ve hesap verebilir bir güvenlik ağına ihtiyacımız var. Unutmayalım ki, doğanın dengesi ve insan yaşamı, hiçbir bürokratik prosedürün gölgesinde kalmayacak kadar değerlidir. Bu tür felaketlerden ders çıkararak, hem vatandaşlarımızın güvenliğini hem de paha biçilmez doğal mirasımızı koruyacak adımları atmalıyız. Çevreye duyarlı ve sürdürülebilir turizm anlayışının, tüm denetim süreçlerine baştan sona entegre edilmesi, acil bir zorunluluktur.
