Bahar Çatalbaş
6 Şubat Kahramanmaraş merkezli sarsıntıların ardından Türkiye’nin sismik hafızası yeniden şekillenirken, bilim dünyasından umut verici ancak bir o kadar da dikkat çekici bir haber geldi. Selçuk Üniversitesi Fen Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Mehmet Erdoğan liderliğinde yürütülen ve TÜBİTAK tarafından desteklenen kapsamlı araştırma, Hatay bölgesindeki yeraltı su kaynaklarında sıra dışı bir hareketlilik tespit etti. Araştırma sonuçlarına göre, bölgedeki su kaynaklarında gözlenen radon gazı anomalileri, depremlerin önceden tahmin edilebilmesi noktasında kritik bir veri seti sunuyor. Bu gelişme, deprem kuşağında yer alan ülkemiz için erken uyarı sistemlerinin geliştirilmesi adına yeni bir dönemin kapısını aralayabilir.
Yeraltı Sularındaki Kimyasal Değişim ve Sismik Hareketlilik
Bilimsel veriler, yer kabuğundaki stres birikiminin depremden önce mikro çatlaklar oluşturduğunu ve bu süreçte hapsolmuş radyoaktif bir gaz olan radonun yeraltı sularına karıştığını gösteriyor. Prof. Dr. Mehmet Erdoğan ve ekibinin Hatay özelinde yaptığı saha çalışmaları, bu teorik bilgiyi somut verilerle destekledi. Bölgedeki su istasyonlarından alınan numuneler, sismik hareketlilik öncesinde radon seviyelerinde belirgin bir tırmanış olduğunu, depremin gerçekleşmesiyle birlikte ise bu seviyelerin hızla normale döndüğünü ortaya koydu. Özellikle Hatay’da meydana gelen 4.9 ve 4.3 büyüklüğündeki artçı depremlerden hemen önce kaydedilen bu ‘yükseliş ve ani düşüş’ döngüsü, radon gazının sismik bir belirteç olarak kullanım potansiyelini güçlendiriyor.
Erken Uyarı Sistemlerinde Bilimsel Bir Dönüm Noktası
Depremlerin önceden bilinmesi, modern bilimin en büyük meydan okumalarından biri olarak kabul ediliyor. Prof. Dr. Erdoğan’ın elde ettiği bulgular, bu alanda yürütülen çalışmalara stratejik bir derinlik katıyor. Uzmanlar, radon gazı ölçümlerinin diğer sismolojik verilerle entegre edilmesi durumunda, yerel yönetimlerin ve afet yönetimi birimlerinin çok daha sağlıklı risk analizleri yapabileceğini öngörüyor. Toplumsal açıdan bakıldığında, bilimsel temelli bu tür verilerin şeffaf bir şekilde paylaşılması, bilgi kirliliğinin önüne geçerek halkın afet bilincini artıracaktır. Ancak bilim heyeti, bu anomalilerin tek başına bir kesinlik arz etmediğini, sürekli izleme ve disiplinler arası bir yaklaşımla değerlendirilmesi gerektiğinin altını çiziyor. Türkiye’nin bu tür özgün araştırmalarla kendi erken uyarı modelini oluşturması, bölge halkı için hayati bir güven kaynağı olacaktır.
