Kıbrıs Barış Harekatı 52 Yaşında
Dönemin Başbakanı Bülent Ecevit’in 20 Temmuz 1974 sabahı saat 06.20’de, “Biz savaş için değil, barış için ve yalnız Türklere değil, Rumlara da barış getirmek için adaya gidiyoruz” sözleriyle tüm dünyaya ilan ettiği Kıbrıs Barış Harekatı’nın üzerinden tam 52 yıl geçti.
Harekatın şifresi, o dönem Dışişleri Bakanı görevini yürüten Turan Güneş’in kızının adından yola çıkılarak “Ayşe Tatile Çıksın” şeklinde kararlaştırılmıştı. Gerçekleştirilen iki aşamalı harekat sonucunda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nin (KKTC) mevcut sınırları belirlenerek “Yeşil Hat” oluşturuldu. Mücadelede 498 asker, 70 mücahit ve 1672 sivil vatandaş şehit düştü.
Sampson Darbesi ve Müdahale Süreci
Kıbrıs’ta 15 Temmuz 1974 tarihinde Rum EOKA terör örgütünü yöneten Nikos Sampson liderliğinde askeri darbe yapıldı. Cumhurbaşkanı Makarios görevinden uzaklaştırılırken, adada yaşayan Türklerin can güvenliği ciddi tehlike altına girdi. Türkiye, garantörlük hakkını kullanarak müdahale kararı aldı. 20 Temmuz sabahı Türk Silahlı Kuvvetleri Girne bölgesine havadan indirme ve denizden çıkarma harekatı başlattı.
Savaş uçaklarının Rum mevzilerini hedef almasının ardından, üç gün içinde Girne ve Lefkoşa bütünüyle kontrol altına alınarak ateşkes ilan edildi. Sampson adadan kaçarken, Yunanistan’daki askeri rejim de bu gelişmeyle çöktü. Ancak Rumların Muratağa, Atlılar ve Sandallar köylerinde toplu katliamlara girişmesi ve saldırılarını sürdürmesi üzerine, 14 Ağustos günü ikinci harekat başlatıldı. Mağusa’nın da kontrol altına alınmasıyla, Türk askeri ve Kıbrıslı Türklerin direniş gücü Türk Mukavemet Teşkilatı (TMT) adanın yüzde 38’inde hakimiyet kurdu ve bugünkü sınırlar çizildi. Mehmetçik o tarihten bu yana adada barış ve huzuru tesis etmeye devam ediyor.
Ecevit ve Erbakan’ın Tarihi Kararı
Başbakan Bülent Ecevit ve Başbakan Yardımcısı Necmettin Erbakan liderliğindeki CHP-MSP koalisyon hükümeti, diplomatik temaslardan netice alamayınca garantörlük hakkına dayanarak harekat kararı aldı. Dönemin Genelkurmay Başkanı Orgeneral Semih Sancar ve kuvvet komutanlarının, Ecevit ve Erbakan’a askeri harekat planlarını aktardığı o tarihi fotoğraf, dönemin gazete manşetlerinde geniş yer buldu.
KKTC’de tıp doktorluğunun yanı sıra Demokrat Parti (DP) kurucuları arasında yer alan İsmail Başarır, 1992-1993 yıllarında milletvekilliği, 2013’teki geçiş hükümetinde ise Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanlığı görevlerinde bulunmuştu.
Eski Bakan İsmail Başarır’ın Esaret Tanıklığı
1974 yılındaki zorlu sürecin en yakın tanıklarından biri olan, Rumlara esir düşerek infaz edilmek üzere duvara dizilen eski KKTC Ulaştırma Bakanı İsmail Başarır, o karanlık günlerde yaşadıklarını anlattı. 24 yaşında bir İstanbul Tıp Fakültesi son sınıf öğrencisiyken, Mağusa Atlılar köyündeki ailesini ziyaret etmek üzere 10 Temmuz’da Kıbrıs’a gittiğini belirten Başarır, 15 Temmuz’daki Sampson darbesinin ardından Rum radyolarının propaganda yayınlarına başladığını söyledi. 20 Temmuz’daki harekatla birlikte köylerinin basıldığını, kadın erkek tüm köylülerin Alaniçi köyündeki bir okula kapatıldığını aktardı.
Okulda 50-60 kişiyle birlikte duvara dizilerek kurşuna dizilmek üzereyken bir Rum subayının müdahalesiyle infazın durdurulduğunu ifade eden Başarır; önce teneke binalardan oluşan Mağusa’daki kampa, ardından binlerce Türkün tutulduğu Limasol Esir Kampı’na götürüldüklerini belirtti. Günlük yiyeceklerinin sadece bir dilim ekmek ve bulgur pilavından ibaret olduğunu söyleyen Başarır, aylar süren esaretin ardından Ledra Palas’ta gerçekleşen takasla serbest kaldı. Serbest kalınca Atlılar, Muratağa ve Sandallar köylerinde gerçekleştirilen ve 127 kişinin katledildiği toplu katliam haberlerini gazetelerden öğrendiğini belirten Başarır, ailesinin bir mağaraya sığınarak hayatta kalabildiğini dile getirdi.
Türk askerinin müdahalesi olmasaydı Rumların AKRİTAS planı doğrultusunda tüm Kıbrıslı Türkleri yok edeceğini vurgulayan Başarır, bugün hayatta olmalarını Mehmetçiğe, Ecevit’e ve Erbakan’a borçlu olduklarını ifade etti.
Kronolojik Adımlarla Kıbrıs Mücadelesi
– 21 Aralık 1963 (Kanlı Noel): Akritas Planı kapsamında Türkleri adadan silmeyi amaçlayan Rum çetelerinin başlattığı katliamlarda 364 Kıbrıs Türkü yaşamını yitirdi.
– 24 Aralık 1963 (Kumsal Katliamı): Lefkoşa’da Binbaşı Nihat İlhan’ın eşi ve üç çocuğu evlerinin banyosunda Rum saldırganlarca katledildi.
– 15 Kasım 1967: EOKA lideri Grivas komutasındaki güçlerin Geçitkale ve Boğaziçi köylerine düzenlediği ağır silahlı saldırılarda çok sayıda sivil şehit oldu.
– 15 Temmuz 1974: Yunanistan destekli grupların Cumhurbaşkanı Makarios’a darbe yaparak adayı Yunanistan’a bağlama girişimi başladı.
– 20 Temmuz 1974: Türk Silahlı Kuvvetleri “Ayşe Tatile Çıksın” parolasıyla I. Barış Harekatı’nı başlattı.
– 22 Temmuz 1974: BM Güvenlik Konseyi’nin çağrısıyla Türkiye, belirlenen hattı güvenceye alarak harekatı durdurdu.
– 25-30 Temmuz 1974: I. Cenevre Konferansı’nda garantör ülkeler arasında barış protokolü imzalandı.
– 8-13 Ağustos 1974: Rum tarafının anlaşma şartlarına uymaması ve saldırıların sürmesi üzerine II. Cenevre Konferansı tıkandı.
– 14 Ağustos 1974: Türkiye uzlaşma sağlanamaması üzerine II. Barış Harekatı’nı başlattı.
– 16 Ağustos 1974: Türk ordusu Atilla Hattı’na ulaşarak bugünkü KKTC sınırlarını çizdi ve ateşkes ilan etti.
Bakan Güler KKTC’de Kabul Edildi
KKTC Cumhurbaşkanı Tufan Erhürman, Barış Harekatı’nın 52. yıl dönümü etkinlikleri kapsamında adada bulunan Milli Savunma Bakanı Yaşar Güler’i kabul etti. Güler’e ziyaretinde Genelkurmay Başkanı Orgeneral Selçuk Bayraktaroğlu ve kuvvet komutanları da eşlik etti.
Gazi Bayrağı 36 Yıldır Saklayan Vatansever
Harekat sırasında Mehmetçiğin kullandığı Türk bayraklarından birini 1990 yılından bu yana sandığında muhafaza eden 54 yaşındaki Aynur Gazcıoğlu, bu anlamlı mirası torununa bırakmak istediğini belirtti.
Sınır Kapısında Rumlardan Provokasyon
Yıl dönümü öncesinde Metehan Sınır Kapısı’nın Rum kesiminde toplanan provokatör bir grup, Türk karşıtı sloganlar atarak yürüyüş düzenledi. Yaşanan bu gerginlik, 52 yıl önceki acı olayları ve adadaki tarihi mücadeleyi yeniden hafızalarda canlandırdı.
Kaynak: Sozcu
