Adalet Bakanlığı, çocuklara yönelik adalet sisteminde köklü bir zihniyet değişimine işaret eden ‘diversiyon’ projesini hayata geçiriyor. ‘Koruyucu-onarıcı’ bir yaklaşımla tasarlanan bu yeni model, suça sürüklenen çocukların ceza infaz kurumlarına girmeden önce rehabilite edilmesini ve topluma kazandırılmasını hedefliyor. Adalet Bakanlığı Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Daire Başkanı Meral Gökkaya’nın yaptığı açıklamalar, sistemin mevcut aksaklıklarını ve çözüm yollarını net bir şekilde ortaya koyuyor.
Diversiyon Sistemi ve Erken Müdahale Stratejisi
Hukuk literatüründe ‘saptırma’ veya ‘yönlendirme’ olarak da bilinen diversiyon sistemi, çocuğun adli süreçte daha fazla yıpranmasını önlemek amacıyla uygulanıyor. Mevcut yasalar, reşit olmayan bireyleri ‘suçlu’ değil ‘suça sürüklenen çocuk’ olarak tanımlayarak, bu durumun temelinde ailevi veya toplumsal koruma eksikliğinin yattığını kabul ediyor. Ancak uygulamada karşılaşılan en büyük zorluk, çocukların ancak çok sayıda suça karıştıktan sonra sistem tarafından ‘fark edilmesi’ oluyor.
Bursa örneğinde olduğu gibi, 180 kez hırsızlık yapmış bir çocuğun ‘Beni ailemden alın’ talebi, sosyal hizmetlerin ve yargının erken aşamadaki eksikliğini gözler önüne seriyor. Çocuk Adalet Merkezleri’nin (ÇAM) yaygınlaşmasıyla birlikte, çocukların çok sayıda dosya biriktirmeden önce tespit edilmesi amaçlanıyor. Hakim ve savcıların farkındalığının artırılması, sosyal inceleme raporlarının zamanında ve etkin şekilde hazırlanması, sistemin başarıya ulaşması için kritik önem taşıyor. Sadece korunma ihtiyacı olanlar için değil, yargılama sürecindeki her çocuk için bu tedbirlerin bir güvenlik önlemi haline gelmeden önce uygulanması hedefleniyor.
Cezasızlık Algısı ve Sistemsel Adalet Çelişkileri
TBMM nezdinde yapılan değerlendirmeler, 1990’lı yıllardan günümüze çocuk suçlu profilindeki değişimi ve adli sistemin buna uyum sağlama çabasını yansıtıyor. Komisyon Başkanı Müşerref Pervin Tuba Durgut, günümüzde çocukların küçük yaşlarda karıştıkları suçların yaptırımsız kalmasının, bireyde bir ‘cezasızlık algısı’ oluşturduğuna dikkat çekiyor. Bu algı, çocukların ileriki yaşlarda çok daha ağır suçlara yönelmesine ve neticede onlarca yılı bulan hapis cezalarıyla karşı karşıya kalmalarına neden oluyor.
Sistemdeki bir diğer çarpıcı nokta ise ceza miktarları arasındaki orantısızlık olarak öne çıkıyor. Küçük yaşta hırsızlık gibi suçlardan tekerrüren mahkum olan bir gencin 48 yıl hapis cezası alması ile ağır şiddet içeren suçların faillerine verilen cezaların infaz rejimindeki farklılıklar, kamuoyunda adalet algısını zedeliyor. Diversiyon projesi, tam da bu noktada devreye girerek, çocukları suç döngüsüne girmeden önce yakalamayı ve onlara cezalandırmadan ziyade onarıcı bir yol sunmayı amaçlıyor. Yeni modelin başarısı, adli birimlerin koordinasyonu ve sosyal destek mekanizmalarının etkinliğine bağlı olarak şekillenecek.
