Yeni Bir Siyasi Oluşum İçin Düğmeye Basıldı
Cumhuriyet Halk Partisi’nden ayrılan çok sayıda milletvekilinin katılımıyla yeni bir siyasi partinin kurulacağı dün itibarıyla ilan edildi. Kurucu kadronun, ideolojik bir kopuştan ziyade, parti içinde uzun süredir devam eden krizlere çözüm üretilememesi ve hesaplaşma süreçleri nedeniyle bu kararı aldığı belirtiliyor. Yeni oluşumun siyasi geleceği merak konusu olurken, bu gelişme CHP tarihinden süzülen kopuş ve yeni parti girişimlerini yeniden gündeme taşıdı.
Cumhuriyet’in İlk Yıllarından Çok Partili Hayata Kopuşlar
103 yıllık CHP tarihinde, parti içinden ayrılan isimlerin kurduğu çok sayıda parti bulunuyor. Bu sürecin ilk örneği, 1924 yılında Kâzım Karabekir başkanlığında kurulan Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası oldu. Başarı şansı yüksek görülen bu parti, Takrir-i Sükûn Kanunu kapsamında altı ayı doldurmadan kapatıldı. 1930 yılında ise Mustafa Kemal Paşa’nın yönlendirmesiyle Ali Fethi Okyar liderliğinde Serbest Cumhuriyet Fırkası kuruldu. Ekonomi politikalarını denetlemesi hedeflenen bu muhalefet partisi, toplumsal desteğin hızla yükselmesi üzerine Mustafa Kemal Paşa ve Fethi Okyar’ın ortak kararıyla 90 gün dolmadan feshedildi.
Türkiye’de çok partili hayata ikinci geçiş ise yine CHP’den ayrılan Celal Bayar başkanlığındaki kadronun 1946’da Demokrat Parti’yi (DP) kurmasıyla yaşandı. Her ne kadar Temmuz 1945’te Nuri Demirağ öncülüğünde kurulan Milli Kalkınma Partisi ile çok partili hayatın fiilen başladığı kabul edilse de, DP dönemi Türk siyasetinde kalıcı bir dönüm noktası oldu.
1960 ve 1980 Sonrasındaki Bölünmeler
Mayıs 1965’te CHP’nin sol politikalara kaymasına ve Kemalizm’den uzaklaştığı iddialarına tepki gösteren Turan Fevzioğlu, 47 milletvekili ile birlikte Güven Partisi’ni kurdu. Eylül 1972’de Bülent Ecevit’in genel başkanlığa gelmesine karşı çıkan Kemal Satır ve 18 milletvekili ise Cumhuriyetçi Parti’yi kurarak yollarını ayırdı. Bu iki oluşum Mart 1973’te birleşerek Cumhuriyetçi Güven Partisi adını aldı.
12 Eylül askeri darbesi sonrasında CHP’nin kapatılmasıyla birlikte, 1983’te Necdet Calp liderliğinde Halkçı Parti ve Erdal İnönü öncülüğünde Sosyal Demokrasi Partisi (SODEP) kuruldu. Milli Güvenlik Konseyi’nin Erdal İnönü’yü veto etmesi üzerine partinin resmi başkanlığını Cezmi Kartay yürüttü. Bu iki parti 1985’te birleşerek Sosyal Demokrat Halkçı Parti (SHP) adını aldı ve sırasıyla Aydın Güven Gürkan ile Erdal İnönü liderliğinde yoluna devam etti. Aynı yıl, Bülent Ecevit’in siyasi yasaklı olması nedeniyle Rahşan Ecevit öncülüğünde Demokratik Sol Parti (DSP) kuruldu. 1992 yılında Deniz Baykal, CHP’yi kuruluş adıyla yeniden faaliyete geçirdi ve parti 1985’te SHP ile birleşti.
2000’li Yıllardan Günümüze Ulaşan Hareketlilik
2000’li yıllardan sonra da CHP kaynaklı yeni parti girişimleri hız kesmedi. 2002’de Murat Karayalçın SHP’yi yeniden canlandırmaya çalışırken, 2005’te Yaşar Nuri Öztürk Halkın Yükselişi Partisi’ni kurdu. Emine Ülker Tarhan 2014’te Anadolu Partisi’ni, Öztürk Yılmaz ise 2020’de Yenilik Partisi’ni hayata geçirdi. Mayıs 2021’de ise Muharrem İnce, parti içi tartışmaların ardından ayrılarak Memleket Partisi’ni kurdu.
Ayrıca doğrudan kopuş niteliği taşıyıp taşımadığı tartışılan; 1996’da Ali Haydar Veziroğlu’nun Barış Partisi, 2002’de Mümtaz Soysal’ın Bağımsız Cumhuriyet Partisi ve 2020’de Mustafa Sarıgül’ün Türkiye Değişim Partisi de bu süreçlerin parçası oldu. Benzer şekilde 1990’da SHP’den ayrılanların kurduğu Emek Partisi ile 2002’de DSP’den ayrılan İsmail Cem’in kurduğu Yeni Türkiye Partisi de bu tarihsel listeye eklenebilir.
Yeni Parti Girişiminin Siyasi Geleceği ve İmamoğlu İddiası
Tarihsel süreç incelendiğinde, CHP’den ayrılan partiler arasında tek başına seçim kazanarak gerçek bir başarıya ulaşan tek oluşumun Demokrat Parti olduğu görülüyor. DP’nin başarısı, koptuğu partinin politikalarını sert bir şekilde eleştirmesine ve kişisel kariyer hedeflerinin ötesinde, geniş kitlelerin beklentilerine dayanan bir taban siyaseti üretmesine bağlanıyor. Listenin geri kalanındaki partilerin ise genellikle belirli bir siyasi kariyer hedefi ve tek bir isim etrafında şekillendiği, bu sebeple de tek başına iktidar olabilecek bir güç kazanamadığı belirtiliyor.
Son olarak kurulan bu yeni partinin de kişisel kariyer hedeflerini barındırdığı değerlendiriliyor. Mevcut durumda CHP Genel Başkanı Özgür Özel olsa da, bu yeni sürecin Ekrem İmamoğlu için yürütüldüğü iddia ediliyor. Kurulan yeni partinin siyasi arenada nasıl bir karşılık bulacağı ise önümüzdeki süreçte netleşecek.
Kaynak: Sabah
