Lale Çetin
28 Mart 2026 Cumartesi, küresel gerilimlerin dorukta olduğu bir dönemde, Macaristan’ın başkenti Budapeşte, dünya sahnesinin kritik bir durağına dönüştü. Cumhurbaşkanlığı Başdanışmanı Akif Çağatay Kılıç’ın, Macaristan Başbakanı Viktor Orban’ın Ulusal Güvenlik Başdanışmanı Marcell Biro ile bir araya gelmesi, sadece rutin bir diplomatik buluşmanın çok ötesindeydi. Bu görüşme, Türk Devletleri Teşkilatı (TDT) üyesi ülkeler için küresel krizlerin derinleştiği bir ortamda ortak bir strateji geliştirme arayışının ipuçlarını veriyor.
Küresel Krizlerin Kalbinde Bir Buluşma
Toplantı masası, Ukrayna’daki savaşın dondurulamayan ateşi, Gazze’deki insani felaket ve Ortadoğu’daki tırmanan gerilim gibi dünyanın en çetrefilli sorunlarıyla doluydu. Kılıç ve Biro’nun ev sahipliğinde, TDT üyesi ülkelerin temsilcileri, bu devasa problemler yumağına nasıl ortak bir perspektiften yaklaşacaklarını masaya yatırdı. Neden mi? Çünkü bu krizler, sadece yaşandıkları coğrafyaları değil, enerji tedarikinden ticaret koridorlarına, gıda güvenliğinden düzensiz göçe kadar tüm dünyayı derinden etkiliyor. TDT, sadece kültürel bağları olan bir birlik olmaktan çıkarak, giderek daha fazla jeopolitik bir aktör haline geliyor. Bu durum, özellikle enerji kaynaklarına erişim ve transit rotaları üzerindeki stratejik konumuyla ön plana çıkan üye ülkeler için hayati bir önem taşıyor. Küresel enerji piyasalarındaki her dalgalanma, vatandaşın faturasına, market raflarındaki fiyatlara doğrudan yansıyor. Bu yüzden, bu toplantılar sadece devletlerarası değil, her bir vatandaşın cebini, sofrasını ilgilendiren kararların alındığı bir platforma dönüşüyor.
Ortadoğu ve Doğu Avrupa’da Çözülemeyen Düğümler
Toplantının ana gündem maddelerinden biri, Ukrayna’daki savaşın sonlandırılması ve müzakerelerin aciliyetiydi. Bu savaşın uzaması, sadece insan kaybına değil, küresel tedarik zincirlerinde yarattığı aksaklıklarla enflasyonu körüklüyor, gıda ve enerji fiyatlarını yükseltiyor. Aynı şekilde Gazze’deki ateşkes şartlarının yerine getirilmesi ve saldırıların durdurulması çağrısı, bölgedeki insani dramın büyüklüğünü ve küresel vicdanda yarattığı derin yarayı gösteriyor. Suriye’deki barış ve istikrarın devamlılığı ile yeniden kalkınma süreci ise, milyonlarca insanın yaşam koşullarını doğrudan etkileyen bir başka kritik konu. Bölgedeki bu istikrarsızlık, sürekli bir düzensiz göç baskısı yaratıyor ve güvenlik risklerini artırıyor. Ancak belki de en çarpıcı başlık, İran’a yönelik saldırılar ve İran’ın bölgesel misillemeleriydi. Bu karşılıklı saldırılarla yükselen tansiyon, bölgeyi büyük bir çatışmanın eşiğine getirmiş durumda. Masadaki en önemli vurgu, diyalog ve kalıcı barış anlaşmalarıyla bu gerilimin bir an evvel düşürülmesiydi. Zira bölgedeki her bir kıvılcım, küresel bir yangına dönüşme potansiyeli taşıyor ve bunun bedelini ilk ödeyen yine sıradan vatandaşlar oluyor.
Enerji ve Göç: Yeni Dünya Düzeninin Fay Hatları
Hürmüz Boğazı’ndaki durum, toplantıda özellikle altı çizilen bir başka kritik başlıktı. Bu boğazdan geçen enerji akışındaki herhangi bir aksaklık, ulusal ekonomilerdeki kırılganlığı artırarak küresel ekonomik türbülansı derinleştirecek potansiyele sahip. Kılıç’ın da vurguladığı gibi, yaşanan enerji krizinin devam etmesi, sadece sanayiyi değil, ticaret ve gıda güvenliği gibi başka krizlere de kapı aralayabilir. Bu da doğrudan günlük yaşamı, iş gücünü, market alışverişini etkileyen zincirleme bir reaksiyon demek. Düzensiz göç ve terör faaliyetleriyle etkin mücadele, toplantının bir başka önemli ayağıydı. Üye ülkeler arasında düzenli eş güdüm ve işbirliği, bu tür tehditlere karşı caydırıcı bir güç oluşturmanın tek yolu olarak görüldü. Kılıç’ın son uyarısı ise, bölgede yükselen gerilimin kontrolden çıkmasının, yeni siyasi bölünmelere ve kutuplaşmalara zemin hazırlama potansiyeli taşıdığı yönündeydi. Bu durum, sadece bölgesel değil, uluslararası ilişkilerde de uzun süreli ve yıkıcı sonuçlara yol açabilir.
Ankara’nın Diplomatik Körfezde Rotası
Böylesine karmaşık ve tehlikeli bir ortamda, Türkiye’nin rolü her zamankinden daha kritik. Kılıç, Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın yoğun diplomasi trafiğinin ve Türkiye’nin kararlı şekilde yürüttüğü kolaylaştırıcı ve arabuluculuk rolünün altını çizdi. Bu yaklaşım, sadece Türkiye’nin uluslararası arenadaki itibarını yükseltmekle kalmıyor, aynı zamanda kendi bölgesel güvenliğini ve ekonomik çıkarlarını da koruma amacı taşıyor. Türkiye, bir yandan NATO üyesi olarak Batı ittifakındaki yerini korurken, diğer yandan Türk Devletleri Teşkilatı aracılığıyla Doğu ile bağlarını güçlendirerek çok kutuplu yeni dünya düzeninde kendine özgü bir denge politikası izliyor. Ankara, bu krizlerin içine çekilmek yerine, çözümün bir parçası olarak aktif bir rol üstlenerek, kendi vatandaşlarının geleceğini ve refahını güvence altına almayı hedefliyor. Budapeşte’deki bu zirve, işte tam da bu stratejinin bir yansımasıydı.
