Vildan Aydoğdu
Modern dünyanın hızı içerisinde, her bir dakikamızı optimize etme çabası bazen en doğal ihtiyaçlarımızı bile birer stres kaynağına dönüştürebiliyor. 48 yaşındaki Leah Martin’in hikayesi, bu durumun en somut örneklerinden biri. Martin, yıllarca süren yorgunluğunu çözmek adına bileğine taktığı akıllı cihazın, aslında uykusunu değil, kaygılarını beslediğini fark etti. Gecede yalnızca 3 ila 5 saat uyuduğunu gören Martin için her sabah ilk iş cihaz verilerini kontrol etmek, günün nasıl geçeceğine dair bir psikolojik baskı unsuru haline geldi. Gece boyunca hangi evrede olduğunu sorgulamak, uykunun o huzurlu limanını bir veri analiz merkezine çevirdi.
Modern Çağın Yeni Çıkmazı: Ortosomnia Nedir?
Uzmanlar, bu durumu ilk kez 2017 yılında literatüre giren ‘ortosomnia’ terimiyle açıklıyor. Kelime anlamı olarak ‘doğru uyku’ takıntısını ifade eden bu kavram, bireylerin teknolojik cihazlardan aldıkları verilere aşırı odaklanarak uykularını mükemmelleştirme çabasının ters tepmesi anlamına geliyor. UCLA Uyku Bozuklukları Merkezi Direktörü Alon Avidan, cihazların sunduğu verilerin her zaman tıbbi gerçekliği yansıtmadığını, ancak kullanıcıda yarattığı başarısızlık hissinin uykusuzluğu tetiklediğini belirtiyor. Klinik psikolog Liz Ross ise uykunun kontrol edilmeye çalışılan bir eylem değil, pasif bir biyolojik süreç olduğunu vurgulayarak, bu verilerin yatmadan önceki kaygıyı (pre-sleep arousal) artırdığına dikkat çekiyor.
Türkiye’de Uyku Sağlığı ve Tıbbi Süreçler
Ülkemizde de giyilebilir teknoloji kullanımı her geçen gün artarken, uyku bozuklukları şikayetiyle hastanelere başvuranların sayısında gözle görülür bir yükseliş yaşanıyor. Türkiye’de uyku sorunları için gidilen uyku laboratuvarlarında uygulanan ‘polisomnografi’ testi, akıllı saatlerin aksine beyin dalgalarını, kas hareketlerini ve oksijen seviyelerini tıbbi kesinlikle ölçer. Uzmanlar, evde kullanılan cihazların sadece birer referans noktası olduğunu, tıbbi bir tanı için mutlaka uzman kontrolünde analiz yapılması gerektiğini hatırlatıyor. Eğer bir birey akıllı saatinin verilerine bakarak depresif hissediyorsa, bu durumun psikiyatrik bir değerlendirme gerektirebileceği de unutulmamalıdır.
Teknolojik Verilerden Vücut Bilgeliğine Dönüş
Giyilebilir teknolojiler, özellikle düzensiz yaşam tarzına sahip olanlar için bir farkındalık yaratsa da, uykunun kalitesini belirleyen asıl ölçüt kişinin sabah uyandığında hissettiği dinçlik halidir. Toplumsal sağlık açısından bakıldığında, dijital detoks yapmanın ve yatmadan en az bir saat önce ekranlarla bağı kesmenin uyku hijyeni için kritik olduğu görülüyor. Eğer akıllı saatiniz size kötü uyuduğunuzu söylediği için kendinizi yorgun hissediyorsanız, belki de en doğru çözüm o cihazı komodinin çekmecesine kilitlemektir. Unutulmamalıdır ki uykuyu iyileştirmek, rakamlara değil, vücudun sessiz çağrısına kulak vermekle başlar.
