Nuran Kocadağ
Sübvansiyon Devri Kapanıyor: Biletlerde Yeni Dönem
Türkiye’nin ulaşım vizyonunda yıllardır ‘hızlı ama uygun fiyatlı’ mottosuyla sunulan Yüksek Hızlı Tren (YHT) yolculuklarında, devletin bilet fiyatları üzerindeki görünmez eli çekilmeye hazırlanıyor. Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, geniş kitlelerin en konforlu alternatif olarak gördüğü YHT seferlerine ayrılan resmi bütçe teşviklerini sonlandırmayı ciddi şekilde masaya yatırdı. Bu hamle, sadece bir fiyat artışı değil; şehirlerarası ulaşımda ‘maliyet odaklı’ yeni bir dönemin ayak seslerini simgeliyor.
Devletin bütçe üzerindeki kamu finansal yükünü hafifletme stratejisi, artık vatandaşın seyahat alışkanlıklarını doğrudan etkileyecek bir noktaya evriliyor. Bugüne kadar kamu kaynaklarıyla sübvanse edilen, yani maliyetinin bir kısmı devlet tarafından karşılanan biletlerin, yakın gelecekte tamamen gerçek harcama kalemlerine göre fiyatlandırılması planlanıyor. Eğer bu senaryo hayata geçerse, YHT biletleri artık ‘tercih edilebilir bir kamu hizmeti’ olmaktan çıkıp, piyasa koşullarına teslim olmuş bir ulaşım kalemine dönüşecek.
Enerjideki Kesinti Raylara Sıçradı
Bu karar aslında hükûmetin bir süredir uyguladığı ‘gerçek maliyet’ politikasının bir devamı niteliğinde. Hatırlanacağı üzere, benzer bir vizyon ilk olarak elektrik faturalarında uygulanmaya başlanmıştı. 2025 yılı başından itibaren yıllık 5 bin kilovatsaat sınırını aşan haneler devlet desteğinden mahrum bırakılmış, bu eşik 2026’da daha da aşağı çekilmişti. Ardından doğalgazda kademeli faturalandırma ile ‘çok tüketenin çok ödediği’ bir sisteme geçilmişti. Şimdi ise bu rasyonel ama sarsıcı model ulaşıma entegre ediliyor. Banliyö ve bölgesel hatlarda şimdilik bir değişiklik öngörülmese de, prestijli YHT hatlarında ‘ucuz bilet’ devri tarih olmak üzere.
25 Milyar Liralık Kara Delik ve Gerçekler
Bakanlık kaynakları kararın henüz kesinleşmediğini belirtse de, masadaki veriler durumun vahametini ortaya koyuyor. TCDD Taşımacılık AŞ’nin 2024 yılı sonu itibarıyla resmi kayıtlara geçen 25 milyar 79 milyon 636 bin TL’lik devasa zararı, bu kararın en büyük itici gücü olarak görülüyor. Kamu bütçesindeki bu kara delik, vergi verenlerin parasıyla bilet fiyatlarını baskılamak yerine, maliyeti doğrudan hizmetten faydalanan yolcuya yüklemeyi zorunlu kılıyor.
Vatandaş için bu durum, hızlı trenle seyahat etmenin artık ekonomik bir alternatiften ziyade lüks bir tercih haline gelmesi demek. Ulaşım masraflarındaki bu potansiyel artış, sadece bireysel yolculukları değil, dolaylı olarak iç turizmi ve ticari hareketliliği de etkileyecek bir domino etkisi yaratma potansiyeline sahip. Devletin ‘elini cebimizden çekmesi’ beklenirken, bu kez ‘elini bilet desteğinden çekmesi’ gerçeğiyle yüzleşiyoruz.
