Bahar Çatalbaş
Tabela Değiştirme Şampiyonu: Atatürk Bulvarı
Bir kenti yaşanabilir kılan sadece onun binaları veya parkları değil, aynı zamanda sokaklarının hafızasıdır. Ancak Türkiye’de belediyecilik geleneğinin en sevdiği uğraşlardan biri, bu hafızayı sık sık formatlamaktır. Eskişehir de bu tabelacılık rüzgarlarından fazlasıyla nasibini almış bir şehir. Bugün adımladığınız, kahve içtiğiniz ya da aceleyle işe yetişmeye çalıştığınız caddelerin geçmişine baktığınızda adeta bir isim karmaşasıyla karşılaşıyorsunuz. Eskişehirlilerin hafıza sınırlarını zorlayan bu değişimler, kentin yerel tarihçisi ve arşivcisi Hakan Üresin’in derlemeleriyle yeniden gün yüzüne çıktı.
Eskişehir’in en hareketli noktalarından biri olan ve bugün Atatürk Bulvarı olarak bilinen güzergah, isim değiştirme konusunda gerçek bir rekora sahip. Şehrin bu önemli damarı, resmi kayıtlarda adeta kimlik karmaşası yaşamış. İlk olarak “Irmak Caddesi” olarak şehre merhaba diyen bu yol, zamanla siyasi ve toplumsal hafızanın değişimiyle “Muammer Aksoy Caddesi” ismini aldı. Değişim rüzgarları burada durmadı; yolun ismi daha sonra “Hasan Polatkan Bulvarı” yapıldı. En nihayetinde ise bugün tabelalarda gördüğümüz “Atatürk Bulvarı” adında karar kılındı. Bir caddenin dört farklı isimle anılması, kent sakinlerinin adres tarif ederken neden kuşaklar arası çatışma yaşadığını da net bir şekilde özetliyor.
Halkın Direnişi: Resmi İsimler Karşısında Alışkanlıklar
Belediye meclisleri her ne kadar yeni tabelalar asarak kente yeni kimlikler kazandırmaya çalışsa da, Eskişehir halkının kolektif hafızası bu bürokratik hamlelere her zaman uymuyor. Bunun en bariz örneği şüphesiz İstasyon Caddesi. Resmi adı uzun süredir “İsmet İnönü Caddesi” olmasına rağmen, kentte yaşayan herkes burayı hala ısrarla “Doktorlar Caddesi” olarak anıyor. Benzer şekilde, kentin en popüler caddelerinden olan Hamamyolu da geçmişte “Yunak Caddesi” ve “Süleyman Çakır Caddesi” gibi duraklardan geçti. Ancak halk, kendi diline kolay geleni ve kentin ruhuna uyanı yaşatmayı her zaman tercih ediyor.
Eskişehir’in Tarihi Adres Rehberi
Eskişehir sokaklarında kaybolmadan geçmişe yolculuk yapmak isteyenler için eski ve yeni isimler adeta bir kılavuz niteliğinde. Hakan Üresin’in arşivinden çıkan belgelere göre kentin hafızasındaki diğer büyük değişimler şöyle sıralanıyor:
Şair Fuzuli Caddesi: Geçmişte “Mahfel” ve ardından “Hastaneler Caddesi” olarak biliniyordu.
Basın Şehitleri Caddesi: Eski adı “Kütahya Caddesi” olan bu hat, kentin basın tarihine saygı duruşu niteliğinde yeniden isimlendirildi.
Cumhuriyet Bulvarı: Eskişehirlilerin bir dönem “Çifteler Caddesi” olarak bildiği yol, bugün modern çehresiyle Cumhuriyet Bulvarı adını taşıyor.
Şehit Yüzbaşı Tuncer Güngör Caddesi: Eski adıyla “Seyitgazi Caddesi” olan bu güzergah da kahraman bir askerin adıyla yaşatılıyor.
Öğretmenler Bulvarı: Bir zamanlar “Savaş Caddesi” adını taşıyan bu bölge, zamanla barışçıl ve eğitime vurgu yapan bir kimliğe büründü.
Ali Fuat Güven Caddesi: Eski adı “Çalışanlar Caddesi” olan bu cadde de kentin bürokratik hafızasındaki yerini aldı.
Sokak isimlerinin bu denli sık değişmesi, sadece posta kuryelerinin veya navigasyon cihazlarının kafasını karıştırmıyor; aynı zamanda bir kentin tarihsel devamlılığını da kesintiye uğratıyor. Eskişehir gibi kültürel mirası güçlü bir şehirde, geçmişin izlerini tabelalarda korumak, modernleşmek kadar büyük bir değer barındırıyor. Çünkü şehirler, üzerindeki binalardan ziyade, o sokaklarda yürüyen insanların anılarıyla yaşar.
Kaynak: Eskisehir
