Kaygıyı Yok Etmek Yerine Anlamaya Çalışın
Dokuz Eylül Üniversitesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Diğdem Müge Siyez, Yükseköğretim Kurumları Sınavı (YKS) tercih sürecindeki adaylar ve aileleri için hayati önem taşıyan önerilerde bulundu. Sınav sonuçlarının bireylerin tüm hayatını ve kişisel değerini belirleyen nihai bir hüküm olmadığını vurgulayan uzman isim, kaygının yönetilmesi ve doğru tercih listesinin nasıl oluşturulması gerektiği konusunda kapsamlı bir yol haritası sundu.
Tercih döneminde adayların endişeli hissetmesinin son derece doğal bir süreç olduğunu belirten uzman, belirsizliğin hayatın olağan bir parçası olarak kabul edilmesi gerektiğini ifade etti. Kaygının tamamen ortadan kaldırılmasının hedeflenmemesi gerektiğini aktaran akademisyen, asıl tehlikenin bu duygunun tüm kararları ele geçirmesi olduğunu kaydetti. Yoğun kaygı yaşayan bireylerin zihninin, seçenekleri rasyonel şekilde değerlendirmek yerine ‘kusursuz seçim’ ile ‘hayatın mahvolması’ gibi iki uç nokta arasında sıkıştığı uyarısında bulunuldu.
Hayatın tek bir kavşakta alınan kusursuz bir karardan ibaret olmadığını dile getiren Prof. Dr. Siyez, yaşamın yıllar içinde alınan küçük kararlar, tanışılan insanlar ve değerlendirilen fırsatlarla yön bulduğunu belirtti. Tercih listesinin nihai ve değiştirilemez bir karar olmadığını, aksine yeniden şekillendirilebilecek adımlardan biri olduğunu vurguladı. ‘Kusursuz seçim hangisi?’ sorusu yerine ‘Şu anda benim için en anlamlı sonraki adım hangisi?’ sorusunun sorulması önerildi. Araştırma yapmanın, seçenekleri kıyaslamanın ve yeni verilerle fikirleri güncellemenin sürecin doğal bir parçası olduğu ifade edildi.
Kulaktan Dolma Bilgilerle Karar Vermeyin
Tercih döneminde çevredekilerin kişisel deneyimlerine dayanan anlatıların sıklıkla yanlış yönlendirmelere yol açtığı belirtildi. Tek bir kişinin olumsuz veya olumlu tecrübesinin bütün bir meslek alanını temsil edemeyeceğini vurgulayan uzman, doğru bilgiye ulaşmak için profesyonel kaynaklara başvurulması gerektiğini ifade etti. Adayların; okul psikolojik danışmanları, kariyer danışmanları, üniversitelerin resmi tanıtım sayfaları, ders programları ve ilgili sektörde uzun yıllardır çalışan uzmanlarla görüşmesinin önemine dikkat çekildi.
Doğru Tercih Listesinden Önce Doğru Sorular Gerekir
Gençlere sıklıkla yapılan ‘mutlu olacağın işi seç’ tavsiyesinin her zaman gerçekçi olmadığını belirten Prof. Dr. Siyez, mutluluğun mesleğin içinde hazır bulunmadığını, zamanla inşa edildiğini açıkladı. Mesleğin aslında kurulacak hayatın bir aracı olduğunu ifade eden uzman, adayların ‘Hangi mesleği istiyorsun?’ sorusu yerine kendi geçmişlerine bakarak nasıl bir yaşam istediklerini analiz etmelerini önerdi.
Çocukluk döneminde hayranlık duyulan figürlerin, bireyin gelecekte aradığı mesleki özelliklerin birer taslağı olabileceği belirtildi. Adayların nerede enerjik hissettikleri, hangi işlerle uğraşırken zamanın nasıl geçtiğini unuttukları veya ne yaparken sıkıldıkları gibi soruların, kişisel ilgi alanlarını ortaya çıkaran en dürüst göstergeler olduğu aktarıldı.
Mesleki değerlerin de en az ilgi alanları kadar belirleyici olduğu vurgulandı. Ekonomik güvence, bağımsızlık, maddi kazanç, iş birliği, düzen, rekabet ve insanlara yardım etme gibi değerlerin hangisi olmadan bir yaşamın sürdürülemeyeceğinin bilinmesi gerektiği ifade edildi. Başarı tanımlanırken hayal edilen gündelik yaşamın, unvanlardan ziyade sabah kaçta kalkıldığı, kimlerle iletişim kurulduğu, neyle uğraşıldığı ve gün sonunda ne hissedildiği gibi somut detaylarla şekillenmesi gerektiği aktarıldı.
Tercih Listesi Nasıl Oluşturulmalı?
‘Bu puanla nereye girerim?’ odaklı bir yaklaşımın hayal kırıklığı yaratabileceğini kaydeden uzman, adayların tercih listesindeki her program için şu üç kritik sorunun yanıtını araması gerektiğini belirtti:
Birinci soru, yerleşme olasılığının ne kadar olduğudur. Başarı sırası, kontenjanlar, puan türündeki yığılmalar, özel koşullar ve önceki yılların verileri incelenmelidir. Ancak bu verilerin kesin bir garanti sunmadığı, sadece olasılık tahmini olduğu unutulmamalıdır.
İkinci soru, program içeriğinin adayda merak uyandırıp uyandırmadığıdır. Bölümün adı veya toplumsal imajı yerine ders programı, çalışma alanları, akademisyen sayısı, öğretim üyelerinin uzmanlık alanları, laboratuvar ve uygulama imkanları, staj bağlantıları, değişim programları ve akreditasyon durumu detaylıca incelenmelidir.
Üçüncü soru ise seçeneğin sürdürülebilir bir hayata uygun olup olmadığıdır. Şehir, ücret, burs, barınma, eğitim dili, kampüs imkanları ve ailenin ekonomik gücü gibi somut faktörlerin yanı sıra mesleğin çalışma düzeninin bireyin değerleriyle uyuşup uyuşmadığı değerlendirilmelidir.
Ailelere ve Adaylara Önemli Hatırlatmalar
Ailelerin bu süreçte yönetici değil, eşlik edici rolde olması gerektiği; başkalarının listelerini referans almaktan veya kendi yarım kalmış hayallerini çocuklarına dayatmaktan kaçınmaları gerektiği vurgulandı. Kusursuz bir kararın var olmadığını belirten Prof. Dr. Siyez, doğru tercihin pişmanlık yaşatmayacak olan değil, eldeki imkan ve bilgilerle en anlamlı bulunan seçenek olduğunu ifade etti.
Prof. Dr. Diğdem Müge Siyez Kimdir?
Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Rehberlik ve Psikolojik Danışmanlık Anabilim Dalı’nda görev yapan Prof. Dr. Diğdem Müge Siyez; çocuk ve ergen gelişimi, ergenlerle psikolojik danışma, kariyer psikolojik danışmanlığı ve çözüm odaklı psikolojik danışma alanlarında uzmanlaşmıştır. Akademisyenin bu alanlarda ulusal ve uluslararası düzeyde yayımlanmış çok sayıda makalesi ve kitabı bulunmaktadır.
Kaynak: Hürriyet
