Barış Kocabaş
Antik çağlardan bu yana savaşın en hüzünlü ama en insani veçhesi, kılıçlar kınına girmese de toprağa düşenlerin evlerine dönme çabası olmuştur. Homeros’un İlyada’sında Priamos’un oğlu Hektor’un naaşını almak için gösterdiği çaba, bugün modern diplomasinin masalarında Vladimir Medinskiy tarafından dile getirilen rakamlarla hayat buluyor. Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Müşaviri Medinskiy, Ukrayna sahasında hayatını kaybeden askerlerin naaşlarının iade edildiğini duyurarak, savaşın gri perdesi arkasındaki insani trajediyi bir kez daha gözler önüne serdi.
Açıklamalara göre, Ukrayna tarafına 1000 askerin naaşı teslim edilirken, Rusya’ya ise 35 askerin bedeni iade edildi. Bu devasa sayısal fark, çatışmaların şiddetini ve cephe gerisindeki lojistik yükü de simgeliyor. Ukrayna Savaş Esirlerine Muamele Koordinasyon Merkezi, teslim alınan naaşların ailelerine ulaştırılabilmesi için kapsamlı bir kimlik tespit çalışmasına başlanacağını bildirdi. Bu süreç, sadece askeri bir prosedür değil, aynı zamanda uluslararası hukukun bir gereği olarak karşımıza çıkıyor.
Diplomasinin Soğuk ve İnsani Yüzü: Abu Dabi’den Cenevre’ye
Savaşlar sadece cephede kazanılmaz veya kaybedilmez; aynı zamanda masa başında, kapalı kapılar ardında yürütülen müzakerelerle şekillenir. Bu son takas süreci, tesadüfi bir gelişme değil, aylardır süregelen yoğun bir mekik diplomasisinin ürünüdür. Ocak ve Şubat aylarında Birleşik Arap Emirlikleri’nin başkenti Abu Dabi’de gerçekleştirilen ilk iki tur görüşmeler ve ardından İsviçre’nin tarafsız şehri Cenevre’de düzenlenen üçüncü tur, bu insani koridorun açılmasını sağladı. Bu görüşmelerde ABD, Rusya ve Ukrayna’nın diplomatik temsilcileri, silahların gölgesinde ancak hukukun sınırları dahilinde bir araya geldi.
Türkiye’nin arabuluculuk rolü üstlendiği İstanbul Anlaşmaları kapsamında daha önce de benzer adımların atılmış olması, bölgedeki kalıcı barış arayışları için cılız da olsa bir umut ışığı yakıyor. Uluslararası hukukta, savaşta ölenlerin naaşlarına saygı gösterilmesi ve kimliklerinin tespit edilerek ailelerine iade edilmesi, Cenevre Sözleşmeleri ile güvence altına alınmış bir haktır. Bu tür iade işlemleri, savaşın vahşeti içinde medeniyetin son kırıntılarını koruma gayretidir.
Kimlik Tespit Süreçleri ve Adli Tıp Prosedürleri
Bir askerin naaşının teslim alınması, sürecin sadece ilk adımıdır. Türkiye ve dünya genelindeki standartlara göre, çatışma bölgelerinden getirilen bedenler üzerinde titiz bir adli tıp ve otopsi süreci işletilir. İlk olarak dış muayene ile fiziksel özellikler, dövmeler veya kişisel eşyalar kaydedilir. Ardından, en kesin yöntem olan DNA analizi devreye girer. Ailelerden alınan kan örnekleriyle karşılaştırılan veriler, bir isimsiz kahramanın mezar taşına adının yazılmasını sağlar.
Bu hukuki ve tıbbi süreçler, sadece bir bürokrasi değil, aynı zamanda geride kalan ailelerin yas sürecini tamamlayabilmesi için elzemdir. Toplumsal hafızada derin yaralar açan bu kayıplar, devletlerin adalet ve saygı ilkesi çerçevesinde yürüttüğü soruşturmalarla bir nebze olsun dindirilir. Doğu Avrupa’nın bu kanlı coğrafyasında, her bir naaşın iadesi, aslında insanlığın hala ölmediğinin bir kanıtı olarak tarihe not düşülmektedir. Savaşın yıkımı altında ezilen topraklar, bu tür insani adımlarla bir nebze olsun huzur bulmaya çalışmaktadır.
