Orhan Kaya
Osmanlı Arşivlerinde Ferman Yok
Türkiye, İngiltere ile Yunanistan arasında yüzyıllardır süren “Elgin Mermerleri” krizinde ezber bozan bir hamleye imza attı. Paris’te düzenlenen UNESCO Hükümetlerarası Komitesi toplantısında söz alan Türk delegasyonu, Atina’nın haklı mücadelesine en net desteği verdi. Ankara, İngilizlerin en büyük savunması olan “Osmanlı fermanı” iddiasını kesin bir dille çürüttü. Türk yetkililer, o dönem eserlerin Londra’ya taşınmasına izin veren hiçbir resmi padişah fermanının bulunmadığını uluslararası arenada tescilledi. Paris’te gerçekleştirilen komitenin 25’inci oturumuna damga vuran bu gelişme, uluslararası hukukta taşları yerinden oynatacak güçte görünüyor.
İngilizlerin Yüzyıllık Tezi Çöktü
Londra hükümeti ve British Museum, 1800’lerin başında Atina’daki Parthenon Tapınağı’ndan sökülerek İngiltere’ye kaçırılan heykellerin yasal yollarla alındığını iddia ediyordu. Dönemin İngiliz Büyükelçisi Lord Elgin’in, Osmanlı sarayından aldığı bir izin belgesiyle bu işlemi gerçekleştirdiği öne sürülüyordu. Ancak Türkiye, UNESCO platformunda yaptığı açıklamada devlet arşivlerinde böyle bir fermanın izine rastlanmadığını açıkça beyan etti. Lord Elgin’in tapınaktan söktürerek gemilerle İngiltere’ye taşıdığı paha biçilemez kabartmalar ve heykeller, yıllardır iki ülke arasında çözülemeyen en büyük kriz konumunda. Türkiye’nin arşiv belgelerine dayanarak yaptığı bu net açıklama, İngiliz hükümetinin elindeki tek yasal kozu da almış oldu.
UNESCO Kararında Tarihi Dönüm Noktası
Toplantı sonrasında UNESCO Komitesi, ilk kez tarihi bir karara imza attı. Kabul edilen nihai metinde, Elgin Mermerleri’nin doğrudan Yunan kültürel mirasının ayrılmaz bir parçası olduğu resmen onaylandı. Kararda ayrıca İngiltere’ye, eserlerin asıl vatanı olan Atina’ya iade edilmesi ve Akropolis Müzesi’nde sergilenmesi amacıyla Yunanistan ile acilen iş birliği masasına oturması çağrısı yapıldı. Birçok üye ülke de Türkiye’nin açtığı yolda ilerleyerek Atina’nın talebine tam destek verdi.
Anadolu Eserleri İçin de Emsal Teşkil Edecek
Ankara’nın attığı bu tarihi adım, sadece Yunanistan için değil, dünya genelinde kaçırılan tarihi eserlerin iadesi mücadelesi için de büyük bir dönüm noktası anlamına geliyor. Türkiye, kendi topraklarından, özellikle Anadolu’dan yasa dışı yollarla Avrupa’ya götürülen binlerce tarihi eserin peşini bırakmıyor. İngiltere’nin tezinin çürütülmesi, Batı müzelerinde “yasal kılıflarla” sergilenen diğer tüm çalıntı eserlerin iade sürecini hızlandırabilir. Uzmanlar, Türkiye’nin bu tavrının uluslararası müzecilik anlayışını kökten değiştireceğini ve sömürgecilik dönemine ait bahanelerin artık geçerliliğini yitirdiğini belirtiyor.
