Mustafa Yıldız
Küresel siyasetin satranç tahtasında, Hint Okyanusu’nun kalbindeki küçük bir mercan adası, yeniden devlerin kapışma noktası haline geldi. ABD Başkanı Donald Trump, ‘sarsılmaz bir müttefiklik’ ile ‘stratejik bir zorunluluk’ arasındaki o ince çizgide yürüyerek, İngiltere Başbakanı Keir Starmer’a adeta bir diplomatik ültimatom verdi. Trump’ın Truth Social üzerinden yaptığı çıkış, sadece bir askeri üssün geleceğini değil, aynı zamanda İran ile olası bir hesaplaşmanın lojistik altyapısını da tartışmaya açtı. Diego Garcia, Trump’ın perspektifinde, Batı’nın Ortadoğu ve Asya-Pasifik arasındaki en hayati can damarı konumunda.
Jeopolitik Bir Kilit: Diego Garcia’nın Stratejik Ağırlığı
Diego Garcia, sıradan bir askeri tesisten çok daha fazlasını ifade ediyor. 1960’lı yıllardan bu yana ABD’nin ‘batmaz uçak gemisi’ olarak nitelendirilen bu ada, Soğuk Savaş’tan Körfez Savaşı’na, Afganistan operasyonlarından terörle mücadeleye kadar her kritik kavşakta Washington’ın en büyük kozu oldu. Trump, İngiltere’nin bu adayı Morityus’a iade etme niyetini sert bir dille eleştirirken, aslında bir güvenlik doktrinini savunuyor. Trump’a göre, adanın kontrolünün kaybedilmesi, sadece bir toprak parçasının devri değil, İran gibi ‘istikrasız’ rejimlere karşı eldeki en güçlü caydırıcı gücün zayıflatılması anlamına geliyor. Üsteki 3 bin 600 metrelik pist ve devasa liman kapasitesi, B-2 Spirit hayalet bombardıman uçaklarının en uzak hedeflere ulaşıp güvenle dönebildiği nadir noktalardan biri olması hasebiyle paha biçilemez bir değer taşıyor.
Sömürge Mirasından Uluslararası Hukuk Çıkmazına
Ancak bu stratejik kalenin arkasında, sömürgecilik tarihinin karanlık sayfaları ve bitmek bilmeyen bir hukuk mücadelesi yatıyor. Morityus’un bağımsızlık sürecinde İngiltere tarafından koparılan Chagos Takımadaları, bugün Birleşmiş Milletler ve Uluslararası Adalet Divanı nezdinde bir egemenlik tartışmasının odağında. İngiliz sömürge yönetiminin, adayı ABD’ye kiralamak için yerli halkı ‘Tarzan ve köle’ olarak niteleyerek zorla yerinden etmesi, bugün modern diplomasinin en büyük etik sınavlarından biri. Uzmanlara göre, İngiltere’nin adayı iade etme kararı, uluslararası hukuka uyum sağlama çabası olarak görülse de, Trump’ın bu hamleyi ‘zayıflık’ olarak nitelemesi, önümüzdeki dönemde Londra ve Washington arasında ciddi bir gerilim hattı oluşturabilir. Eğer 100 yıllık bir kira sözleşmesi önerisi kabul görmezse, Hint Okyanusu’ndaki bu sessiz ada, yeni bir küresel krizin gürültülü başlangıç noktası olabilir.
