Faruk Hakyemez
Dünya ekonomisinin can damarı ve küresel enerji güvenliğinin kilit taşı olan Hürmüz Boğazı, bir kez daha jeopolitik bir satranç tahtasına dönüştü. İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri tarafından başlatılan ‘Hürmüz Boğazı’nın Akıllı Kontrolü’ tatbikatı, sadece askeri bir gövde gösterisi değil, aynı zamanda İsviçre’de kurulacak diplomatik masaya uzanan çok katmanlı bir mesaj niteliği taşıyor. Tahran yönetimi, bölgedeki ABD askeri varlığının tahkim edilmesine karşı ‘caydırıcılık’ kartını masaya sürerken, Basra Körfezi’nin suları diplomatik gerilimin sıcaklığıyla ısınıyor.
Enerji Koridorunda Kritik Eşik: Hürmüz’ün Jeopolitik Ağırlığı
Hürmüz Boğazı, küresel petrol ticaretinin yaklaşık üçte birinin geçtiği, alternatifi olmayan stratejik bir geçiş noktasıdır. İran’ın bu noktada sergilediği askeri hareketlilik, olası bir çatışma senaryosunda ‘enerji vanasını kapatma’ kapasitesine dair dünyaya verilmiş bir ültimatomdur. Bölge uzmanları, Devrim Muhafızları’nın ‘hızlı, kararlı ve kapsamlı yanıt’ vurgusunu, ABD’nin bölgeye ek deniz unsurları sevk etmesine bir mukabele olarak değerlendiriyor. Uzman görüşlerine göre bu tatbikat, sahadaki askeri hazırlığın ötesinde, olası bir saldırı durumunda küresel ekonomiyi felç edebilecek bir ‘asimetrik yanıt’ senaryosunun provasıdır. Tahran, Hürmüz üzerindeki kontrol gücünü bir siyasi kaldıraç olarak kullanarak, Washington’a ‘güvenlik tehdidi algısının karşılıksız kalmayacağı’ mesajını en yüksek tondan iletiyor.
Cenevre’de Zorlu Pazarlık: Nükleer Kısıtlamadan Ekonomik Ortaklığa
Savaş gemilerinin gölgesinde bugün Cenevre, tarihi bir diplomatik temasa sahne oluyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, Amerikan tarafını temsil eden Steve Witkoff ve Jared Kushner ile buluşması, krizin çözümünde geleneksel bürokrasinin ötesinde ‘anlaşma odaklı’ bir yaklaşımın sinyallerini veriyor. Masadaki asıl düğüm noktası, İran’ın nükleer programı ile ABD’nin balistik füze kısıtlaması talebi arasındaki keskin görüş ayrılığıdır. Ancak Tahran bu kez sadece savunma değil, ekonomik bir taarruzla da masada. Petrol ve doğalgaz sahalarında ortaklık, madencilik yatırımları ve sivil havacılık gibi başlıklar, diplomasinin dilini yaptırımlardan ticari fırsatlara çevirme potansiyeli taşıyor. Eğer Amerikan tarafı bu ‘ekonomik çıkar’ önerilerini sürdürülebilir bir anlaşmanın temeli olarak kabul ederse, Orta Doğu’da yıllardır süren gerilim yerini kırılgan ama stratejik bir iş birliğine bırakabilir. Bugün Cenevre’den çıkacak sonuç, sadece nükleer programın geleceğini değil, dünya enerji piyasalarının huzurunu da doğrudan tayin edecektir.
