Osman Pınarbaşı
Diplomasi Arenasında Gerilimi Düşürme Çabası
Kadim coğrafyamızın siyasi satranç tahtasında, her hamle yeni bir denklemi beraberinde getirir. İran’ın Birleşmiş Milletler (BM) Daimi Temsilcisi Said İravani’nin New York’taki açıklamaları, bu çetin denklemin son parçalarından birini sundu. Temsilci İravani, bölgedeki komşu ülkelerin değil, doğrudan ABD’ye ait tesislerin hedef alındığını belirterek, ‘Komşu ülkelerin çıkarlarına saldırmıyoruz. ABD’nin tesislerine ve üslerine saldırıyoruz ve bu üsler ev sahibi ülkelerin kontrolünün dışındadır’ ifadeleriyle Tahran’ın stratejik yaklaşımını dile getirdi. Bu sözler, Roma İmparatorluğu’ndan bu yana değişmeyen bir gerçeği, yani büyük güçlerin çekişmesinin coğrafyamızdaki yansımalarını hatırlatıyor.
Bölgesel Güvenlik ve Tarihin Tekerrürü
İran’ın bu açıklaması, Ortadoğu’nun her daim çalkantılı sularında bir nebze de olsa berraklık sağlama çabası olarak yorumlanabilir. Ancak tarih bize, büyük güçlerin bölgedeki varlığının, her zaman yerel dinamikler üzerinde derin etkiler bıraktığını göstermiştir. Temsilci İravani’nin vurguladığı gibi, ABD’nin tesisleri ve üsleri, ev sahibi ülkelerin kontrolünün dışında olmasa da, bu üslerin varlığı ve üzerlerine yapılan saldırılar, bölge devletlerini kaçınılmaz olarak bu büyük çekişmenin bir parçası haline getiriyor. Antik Pers İmparatorluğu’ndan Osmanlı’ya, ve nihayet modern çağın süper güçlerine kadar, bu topraklar hep stratejik önemini korumuş, her gücün müdahalesi, beklenmedik sonuçlar doğurmuştur.
Nükleer Program ve Güven Meselesi
İravani’nin, ülkesinin nükleer programının ‘barışçıl’ olduğunu yinelemesi, geçmişte yaşanan diplomatik fırtınaları ve uluslararası anlaşmazlıkları akıllara getiriyor. Nükleer Silahların Yayılmasının Önlenmesi Anlaşması (NPT) çerçevesinde her devletin barışçıl amaçlı nükleer enerjiye sahip olma hakkı olsa da, bölgedeki derin güvensizlik ortamı, her türlü nükleer gelişmeyi şüpheyle karşılamaktadır. İran’ın bu konudaki tutumu, tıpkı tarihin farklı dönemlerinde olduğu gibi, bölgedeki denge arayışının kritik bir parçasını oluşturuyor. Diplomatik süreçler devam ederken, karşılıklı saldırıların ‘ikinci kez’ yaşandığını belirtmesi, gerilimin ne denli hassas bir noktaya geldiğinin de altını çiziyor.
Egemenlik İddiası ve Trajik Bedeller
Tahran’ın çatışma ateşini körükleme niyetinde olmadığını, ancak egemenliğini kararlılıkla savunacağını dile getirmesi, uluslararası ilişkilerin temel ilkelerinden birine atıftır: Devletlerin toprak bütünlüğü ve içişlerine müdahale edilemezliği. Ne var ki, bu prensibin ihlal edildiği iddiaları, ne yazık ki modern savaşların ve çatışmaların acı gerçeğini gözler önüne sermektedir. Temsilci İravani’nin, ABD ve İsrail’in İran’da hastaneleri, Kızılay tesislerini, sivil yerleşimleri ve okulları bombaladığı, hatta Hürmüzgan eyaletindeki bir ilkokula saldırıda 160’tan fazla kız çocuğunun hayatını kaybettiği yönündeki hatırlatmaları, bu trajik tabloyu daha da belirginleştiriyor. Zira her çağda, siyasi hesaplaşmaların en ağır bedelini masum siviller, özellikle de çocuklar ödemiştir. Bu sözler, sadece bir diplomatik açıklama değil, aynı zamanda Ortadoğu’nun derin yara izlerini ve acı dolu hafızasını da yansıtan bir çığlıktır.
