Deniz Yalçın
Diplomasinin koridorlarından savaşın soğuk metalik yankılarına geçiş, tarihsel bir hızla gerçekleşiyor. Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında yürütülen nükleer görüşmelerin 17 Şubat tarihinde tıkanmasıyla birlikte, bölgedeki askeri hareketlilik son 20 yılın en yüksek seviyesine ulaştı. Başkan Donald Trump’ın ‘anlaşma olmazsa saldırı’ tehdidi, sadece sözde kalmayarak uydu görüntülerine ve uçuş takip verilerine devasa bir askeri sevkiyat olarak yansıdı. Orta Doğu ve Avrupa’daki üslere 150’den fazla uçağın kaydırılması, bölgedeki jeopolitik dengeleri sarsacak bir hamle olarak nitelendiriliyor.
Stratejik Üsler: Girit ve Ürdün Hattında Hareketlilik
Operasyonun lojistik kalbi, Doğu Akdeniz’in kilit noktası olan Girit Adası ve Ürdün’deki çöllerin ortasında stratejik bir kale gibi yükselen Muvaffak Salti Hava Üssü oldu. Girit’in Hanya Havalimanı’nda bir yolcu uçağının penceresinden çekilen amatör bir görüntü, 10 adet F-35 hayalet savaş uçağını yan yana göstererek modern savaşın en ölümcül unsurlarını gözler önüne serdi. Hemen ardından USS Gerald R. Ford uçak gemisinin Girit açıklarında belirmesi, Washington’un bölgedeki deniz gücünü perçinledi. Ürdün’de ise 60’tan fazla savaş uçağının tek bir pistte sıralandığı uydu görüntüleri, adeta bir gövde gösterisi niteliği taşıyor.
Uluslararası ilişkilerde bu tür yığınaklar, ‘zorlayıcı diplomasi’ olarak adlandırılır. Türkiye’nin de içinde bulunduğu geniş coğrafyayı etkileyen bu tür askeri hareketlilikler, genellikle istihbarat paylaşımı ve lojistik destek süreçlerini de beraberinde getirir. Türkiye’de ve dünyada bu tür kriz durumlarında, Türk Silahlı Kuvvetleri ve ilgili diplomatik kanallar süreci yakından takip ederek ulusal güvenlik önlemlerini en üst düzeye çıkarır. Bölgedeki demografik yapı, olası bir çatışma durumunda göç dalgaları ve ekonomik dalgalanmalar gibi risklerle karşı karşıyadır.
Görünmez Güçler: Erken Uyarı ve Elektronik Harp
Sevkiyatın sadece savaş uçaklarından ibaret olmadığını, E-3G Sentry erken uyarı uçaklarının ve yakıt ikmal tankerlerinin hareketliliği kanıtlıyor. Aktif filosunun üçte birini bölgeye süren ABD, sadece saldırmayı değil, tüm bölgeyi devasa bir radar kubbesi altına almayı hedefliyor. Bu uçaklar, binlerce kilometrelik alanı tarayarak her türlü hava hareketini gerçek zamanlı olarak takip edebiliyor. Uzmanlar, uçakların İran füzelerinin menzili dışındaki Doğu Avrupa üslerine konuşlandırılmasını, stratejik bir ‘satranç hamlesi’ olarak değerlendiriyor.
Askeri protokoller gereği, bu tür devasa intikallerde lojistik destek, yakıt ikmali ve personel güvenliği en ince ayrıntısına kadar planlanır. Bir savaş gemisinin veya uçak filosunun bölgeye yerleşmesi, aylar süren bir planlamanın sonucudur. Toplumsal açıdan bakıldığında, Orta Doğu gibi hassas bir bölgede artan bu gerilim, enerji piyasalarından küresel tedarik zincirlerine kadar geniş bir alanda belirsizlik yaratmaktadır. Barışçıl çözümlerin tükenmesi durumunda devreye giren askeri seçenekler, modern dünyanın en büyük korkusu olan bölgesel savaş riskini her geçen gün daha da somutlaştırıyor.
