Deniz Yalçın
Modern ekonomi dünyası, sanki yarın hiç gelmeyecekmişçesine harcamaya ve bu devasa faturayı henüz doğmamış nesillerin omuzlarına yüklemeye devam ediyor. Uluslararası Finans Enstitüsü (IIF) tarafından yayımlanan son ‘Küresel Borç Monitörü’ raporu, insanlığın finansal iştahının ne denli oburlaştığını bir kez daha gözler önüne serdi. Rapora göre, küresel borç birikim hızı, pandemi dönemindeki o meşhur panik artışından bu yana en keskin yükselişini kaydederek 348,3 trilyon dolarla tüm zamanların rekorunu kırdı. Geçen yılın bilançosu tam 29 trilyon dolarlık bir ek yük olarak karşımızda duruyor.
Borcun Gelişmiş Başkentlerdeki Sosyal ve Ekonomik Maliyeti
Haberin derinliklerine indiğimizde, bu devasa borç artışının yaklaşık üçte ikisinin, kendisini ‘finansal disiplin abidesi’ olarak pazarlayan gelişmiş piyasalardan kaynaklandığını görüyoruz. Bütçe açığı harcamalarının kontrolden çıkması, gelişmiş ekonomilerin toplam borcunu 231,7 trilyon dolara taşırken, gelişmekte olan ülkeler de 116,6 trilyon dolarla bu tehlikeli yarıştan geri kalmadı. Çin, ABD ve Avro Bölgesi, küresel borç artışının neredeyse dörtte üçünü sırtlanarak, dünyanın lokomotif ekonomilerinin aslında ne kadar büyük bir kredi bağımlısı olduğunu kanıtladı. Özellikle Fransa, İtalya ve Almanya’daki kamu borçlanması, Avrupa’nın ‘eski kıta’ unvanına yakışır bir hantallıkla genişlemeye devam ediyor.
Uluslararası standartlarda borcun Gayri Safi Yurt İçi Hasıla’ya (GSYH) oranı, bir ülkenin finansal sağlığını ölçen en kritik parametrelerden biridir. Küresel bazda bu oran yüzde 308 seviyelerine gerilemiş görünse de, bu durum aslında gelişmiş piyasalardaki teknik düzeltmelerden kaynaklanıyor. Gelişmekte olan piyasalarda ise durum tam tersi; borcun GSYH’ye oranı yüzde 235’in üzerine çıkarak yeni bir rekor kırdı. Bu tablo, finansal okuryazarlığın sadece bireyler için değil, devletlerin ekonomi yönetimleri için de ne kadar elzem olduğunu gösteriyor. Kamu borçlanmalarının 2025’te 10 trilyon dolardan fazla artması, devletlerin ‘en büyük borçlu’ sıfatını kimseye kaptırmaya niyeti olmadığını simgeliyor.
Türkiye’nin Finansal Dengesi ve Borç Yönetimi Stratejileri
Peki, bu küresel fırtınanın ortasında Türkiye nerede duruyor? Ülkemizdeki veriler, dünya genelindeki savurganlıktan bir nebze olsun ayrışan ilginç bir tablo sunuyor. Türkiye’de kamu borçlarının GSYH’ye oranı yüzde 27,5’ten yüzde 26,8’e gerilerken, finansal sektör borçlarında da benzer bir disiplin gözleniyor. Ancak madalyonun diğer yüzünde, hane halkı ve finansal olmayan şirketlerin borç yükündeki hafif artış dikkat çekiyor. Hane halkı borçlarının yüzde 10,1’e yükselmesi, bireysel kredi ve kredi kartı kullanımındaki artışın sosyo-ekonomik yansımalarını gösteriyor.
Türkiye’de borç yönetimi süreçleri, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Merkez Bankası koordinasyonunda, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının ve IIF gibi yapıların raporları titizlikle takip edilerek yürütülmektedir. Adli ve hukuki boyutta ise borç yapılandırmaları, iflas erteleme süreçleri ve icra-iflas kanunları, bu finansal döngünün tıkanan damarlarını açmak için birer emniyet supabı görevi görmektedir. Gelecek projeksiyonlarında ABD, Çin ve Hindistan gibi devlerin borç birikiminin süreceği öngörülürken, Türkiye’nin kamu borç stokundaki ihtiyatlı duruşu, olası bir küresel likidite krizinde en önemli savunma kalkanımız olmaya aday görünüyor.
