Mehmet Ertürkler
Tahran’da Kapalı Kapılar Ardında Liderlik Yarışı
İran siyasetinin kalbinde bugünlerde en çok konuşulan konu, ülkenin en üst otoritesinin geleceği. Orta Doğu’daki dengeleri temelden sarsabilecek bu süreç, sadece bir isim değişikliği değil, koca bir coğrafyanın geleceğine yönelik kritik bir ‘check-up’ niteliği taşıyor. Devrim Muhafızları Ordusu’nun üzerinde baskı kurduğu iddia edilen kararın yakında kamuoyuna açıklanması beklenirken, gözler 56 yaşındaki Mücteba Hamaney’e çevrilmiş durumda. Kum’daki medreselerde dersler veren Hamaney, her ne kadar resmi bir görevi bulunmasa da rejim içindeki ‘şahin’ kanadın ve ordunun en güvendiği isimlerin başında geliyor.
Adaylar Arasında Kimler Öne Çıkıyor?
İran’da liderlik koltuğunun tek talibi Mücteba Hamaney değil. Ülkenin siyasi anatomisi incelendiğinde, farklı fraksiyonların temsilcileri masada duruyor. 67 yaşındaki Alireza Arafi, geçici bir konsey içinde uzlaşmacı bir figür olarak görülürken, 66 yaşındaki Muhammed Mehdi Mirbagheri ise çok daha katı ve tavizsiz bir çizgiyi temsil ediyor. Siyasetin ‘kurucu aklı’ olarak bilinen Ali Laricani ve kardeşi Sadık Laricani de bu denklemde yer alırken, Ayetullah Humeyni’nin torunu Hasan Humeyni’nin ismi de sık sık yankılanıyor. İran yasalarına göre bu koltuğa oturacak kişinin sadece dini bilgisi değil, siyasi muhakeme yeteneği ve kriz anlarında göstereceği ‘direnç’ de büyük önem taşıyor.
Askeri Güç ve Azalan Savunma Kapasitesi İddiaları
Siyasi belirsizlik sürerken, sahadaki askeri durum da ülkenin ‘yaşam belirtilerini’ doğrudan etkiliyor. ABD Savunma Bakanı Hegseth ve Genelkurmay Başkanı Dan Caine’in son açıklamaları, İran’ın savunma kalkanının ciddi yaralar aldığını öne sürüyor. Verilere göre, İran’ın fırlattığı balistik füzelerde yüzde 86’lık, kamikaze İHA’larda ise yüzde 73’lük bir azalma söz konusu. Bu durum, bölgedeki ‘savunma bağışıklığının’ zayıfladığı şeklinde yorumlanıyor. ABD ve İsrail’in hava sahasındaki kontrolü ele geçirme çabaları, İran’ın mühimmat depolarının ve stratejik kaynaklarının tükenmekte olduğu iddialarıyla birleşince, yeni liderin omuzlarındaki yükün ne kadar ağır olacağı daha net anlaşılıyor.
Halkın Güvenliği ve Sosyopolitik Gelecek
Haberin arka planına baktığımızda, bu liderlik değişiminin İran halkı üzerindeki psikolojik etkisini göz ardı etmemek gerekiyor. Bir ülkenin yönetimi değişirken halkın huzuru ve bölgedeki gerginliğin düşmesi, en az siyasi kararlar kadar hayati. Rejim muhaliflerinin baskı altına alınması ve dış tehditlerin artması, toplumsal stresi tetikleyen faktörlerin başında geliyor. Gelecek olan ismin, ülkenin iç ve dış meselelerine nasıl bir ‘reçete’ sunacağı, bölgedeki tansiyonun düşüp düşmeyeceğini de belirleyecek. Şu an için belirsizlik hakim olsa da liyakat ve stratejik zeka, bu düğümü çözecek olan anahtar unsurlar olarak görülüyor.
