Osman Pınarbaşı
Ortadoğu’nun kırılgan dengelerini kökten sarsan ve “İran Savaşı” olarak anılmaya başlanan çatışmaların başlangıcına dair, şimdiye kadar kamuoyuna yansımayan çarpıcı detaylar ortaya çıktı. Bu olaylar zinciri, uluslararası ilişkilerde istihbaratın, diplomasiyi nasıl bir anda yerinden edebileceğinin ve küresel politikaların kaderini bir telefon görüşmesiyle nasıl değiştirebileceğinin adeta bir kanıtı niteliğinde.
Geçtiğimiz pazartesi günü İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, ABD Başkanı Trump ile yaptığı telefon görüşmesi, bu dramatik dönüm noktasının fitilini ateşledi. Axios’a konuşan ve isminin açıklanmasını istemeyen üç kaynağın aktardığına göre, Netanyahu, İran’ın dini lideri Ayetullah Ali Hamaney ve en üst düzey danışmanlarının cumartesi sabahı Tahran’da tek bir yerde bir araya geleceğine dair kesin bir istihbaratla gelmişti. İsrail lideri, bu “karşı konulamaz fırsat”ın, tek bir yıkıcı hava saldırısıyla İran rejiminin kalbine doğrudan bir darbe vurma imkanı sunduğunu iddia ediyordu.
Diplomasinin Çıkmazı ve Yükselen Gerilim
23 Şubat’ta gerçekleşen ve kamuoyundan özenle saklanan bu görüşme, bölgede uzun süredir kaynayan ABD-İran geriliminin ani bir savaş halini almasının ardındaki kritik anı işaret ediyordu. Yıllardır süregelen nükleer program tartışmaları, bölgesel vekil savaşlar ve karşılıklı tehditler, iki ülke arasındaki ilişkileri zaten diken üstünde tutuyordu. ABD Başkanı Trump, İran’a karşı sert bir tutum sergileme eğilimindeyeydi ve Tahran yönetiminin bölgesel nüfuzunu kırma konusunda kararlıydı. Ancak tam zamanlama konusunda net bir karar almamıştı. Netanyahu’nun sağladığı bu “altın” istihbarat, Trump’ın tereddütlerini ortadan kaldırdı ve uzun süredir masada duran askeri seçeneği aniden uygulanabilir kıldı. Hamaney’in şahsı, İran İslam Devrimi’nin en üst düzey siyasi ve dini otoritesi olarak, ülkenin iç ve dış politikasını belirleyen nihai figürdü. Onun ve yakın çevresinin aynı anda ortadan kaldırılması, sadece rejimin lider kadrosunu değil, aynı zamanda İran toplumunun siyasi ve sosyal yapısını da derinden sarsacak potansiyelde bir adımdı.
Bu kritik görüşmenin öncesinde, ABD ve İsrail arasında aylar süren yoğun bir koordinasyon süreci yaşanmıştı. Yetkililer, savaş öncesindeki iki ayda iki kez yüz yüze görüştüklerini ve 15 kez telefonla konuştuklarını belirtiyor. Bu yoğun diplomatik ve istihbarat alışverişi, bölgedeki mevcut tehlikenin ne denli büyük olduğunu gözler önüne seriyor. ABD’li temsilciler Jared Kushner ve Steve Witkoff’un perşembe günü Cenevre’den arayarak İranlı yetkililerle yaptıkları saatler süren görüşmelerin “hiçbir yere varmadığı” yönündeki kesin değerlendirmeleri de Trump’ın kararını pekiştiren bir başka önemli faktördü. Bu, diplomasi kapısının tamamen kapandığına dair en net mesajdı; müzakerelerle bir çözüm bulunamayacağı kanaati artık kesinleşmişti.
Karar Anı: İstihbaratın Zaferi ve Savaşın Başlangıcı
Netanyahu’nun sağladığı bilgilerin ardından, Trump’ın talimatıyla hızla devreye giren CIA, İsrail askeri istihbaratının Hamaney hakkında topladığı bilgileri detaylı bir şekilde doğruladı. Bu teyit, operasyonun güvenilirliği açısından hayati önem taşıyordu. Hatta ABD ve İsrail, saldırıyı cumartesiden bir hafta önce gerçekleştirmeyi dahi değerlendirmiş, ancak kötü hava koşulları ve bazı operasyonel gerekçelerle erteleme kararı almışlardı. Trump’ın, Hamaney’i tedirgin etmemek ve saldırı öncesinde yeraltına çekilmesini engellemek amacıyla ‘birliğin durumu’ konuşmasında İran konusuna aşırı odaklanmama yönünde “bilinçli bir karar” aldığı da ortaya çıkan dikkat çekici detaylardandı. Perşembe gününe gelindiğinde, CIA tüm liderlerin bir arada olacağını tamamen teyit etmişti. İstihbaratın sağlamlığı ve diplomatik çözüm umudunun tükenmesiyle Trump, cuma günü saat 15:38’de (EST) nihai emri verdi. Sadece on bir saat sonra, Tahran semalarına bombalar yağmaya başladı. Bu saldırılar sonucunda Ayetullah Ali Hamaney öldürüldü ve bölge için yeni, kanlı bir sayfa açıldı.
Toplumsal Etki ve Bölgesel Belirsizlik
Hamaney’in ölümüyle başlayan bu çatışma, sadece İran rejimini değil, tüm Ortadoğu coğrafyasını derin bir belirsizliğe sürükledi. İran’ın dini liderinin hedef alınması, ülkenin siyasi istikrarını temelden sarsarken, İran halkı üzerinde de travmatik bir etki yarattı. İç karışıklıklar, iktidar boşluğu ve potansiyel intikam saldırıları, bölgedeki milyonlarca insanın günlük yaşamını doğrudan tehdit eder hale geldi. Özellikle komşu ülkelerdeki vatandaşlar, çatışmaların yayılma riski ve bölgesel ekonomilerin çöküş ihtimaliyle yüzleşmek zorunda kaldı. Petrol fiyatlarındaki ani sıçramalar, küresel tedarik zincirindeki aksaklıklar ve mülteci akınları gibi dolaylı sonuçlar, bu “savaşın” sadece askeri bir mesele olmadığını, geniş bir insani ve ekonomik krizi tetiklediğini gösterdi. Bu olaylar zinciri, uluslararası aktörlerin aldıkları kararların, sıradan vatandaşların hayatları üzerindeki yıkıcı etkilerini bir kez daha gözler önüne serdi.
