Mehmet Ertürkler
Dünya Ticaretinin Şah Damarı Kesildi
Hürmüz Boğazı’nda tansiyon değil, artık doğrudan mermiler havada uçuşuyor. İran ordusunun, Umman Denizi’nde uyarıları dikkate almadığı gerekçesiyle bir konteyner gemisini vurması, küresel piyasalarda tam anlamıyla şok etkisi yarattı. Gemide ağır hasar olduğu bildiriliyor ama asıl hasar çok geçmeden bizim cüzdanlarımızda hissedilecek. Bakmayın oradaki barut kokusuna, asıl yangın yakında benzin istasyonlarında ve market raflarında başlayacak.
Petrol ve Gaz Fiyatları Ateş Alacak
Hürmüz Boğazı, dünya petrol ticaretinin beşte birinin geçtiği, kelimenin tam anlamıyla küresel ekonominin şah damarıdır. Buradaki her aksama, petrol varil fiyatlarının anında yukarı yönlü fırlaması demek. İran’ın bu sert müdahalesi, enerji koridorundaki güvenliğin artık bittiğinin resmidir. Petrol fiyatlarındaki her dolarlık artışın, bizim ülkemizdeki pompa fiyatlarına yansıması ise sadece saatler alıyor. Yani o gemiye isabet eden her mermi, aslında sizin sabah işe giderken harcadığınız yakıtın maliyetine isabet ediyor.
Sigorta ve Navlun Giderleri Katlanıyor
İşin sadece petrol boyutu yok. Denizcilik dünyasında ‘Savaş Riski Primi’ denilen bir bela var. Bir bölgede silah patladığı an, o sulara giren gemilerin sigorta bedelleri on katına çıkar. Armatörler bu devasa maliyetleri kendi cebinden ödemez; doğrudan taşınan malın üzerine ekler. Bu da demek oluyor ki, yurt dışından gelen teknolojik aletten tutun da, sanayide kullanılan hammaddelere kadar her şeyin maliyeti sessiz sedasız artacak. Nakliye rotalarının güvenli bölge arayışıyla uzaması, ürünlerin geç gelmesine ve piyasada arz sıkıntısı yaşanmasına neden olacak.
Sıradan Vatandaşı Neler Bekliyor?
Peki, ‘Hürmüz’deki gemiden bana ne?’ diyenler için işin aslı nedir? Şudur: Küresel tedarik zinciri kırıldığında enflasyon ithal etmeye başlarsınız. Petrol fiyatlarındaki artış nakliye maliyetlerini tetikler, nakliye maliyetleri ise sofranızdaki domatesten, ayağınızdaki ayakkabıya kadar her şeye gizli zam olarak yansır. Üstelik bu durum sadece kısa vadeli bir dalgalanma değil, küresel bir pahalılık silsilesinin fitilini ateşleyebilir. Ekonomi yönetimi bu dışsal şoklara karşı nasıl bir pozisyon alacak hep birlikte göreceğiz ama görünen köy kılavuz istemiyor; mutfaktaki yangın biraz daha harlanacak.
Küresel Lojistik Rotası Değişiyor
Denizcilik devleri şimdiden rotalarını Ümit Burnu’na kırmayı tartışmaya başladı. Bu, yolun haftalarca uzaması ve gemilerin yaktığı yakıtın ikiye katlanması anlamına geliyor. Dünyanın en kritik su yolunda gemilerin güvenle geçemediği bir senaryoda, serbest piyasa ekonomisi ağır bir darbe alır. İran’ın bu hamlesi sadece askeri bir gövde gösterisi değil, küresel ticaretin kurallarını yeniden yazma girişimidir. Bu yeni düzende en çok faturayı ise ne yazık ki yine son tüketici, yani bizler ödeyeceğiz.
