Duran Kelleci
Körfez’de Yükselen Tansiyon: Kadim Bir Oyunun Yeni Sahnesi
Orta Doğu’nun kadim toprakları, yine bir kasırganın eşiğinde. Yüzyıllardır güç mücadelelerine, medeniyetlerin yükselişine ve çöküşüne tanıklık eden bu coğrafya, son dönemde yaşanan gelişmelerle adeta bir barut fıçısına dönüştü. Özellikle Basra Körfezi ve Hürmüz Boğazı çevresinde artan gerilim, küresel siyasetin ve ekonominin gündemine oturmuş durumda. Tarihin sarmalında defalarca benzer anlara tanık olmuş bu bölgede, günümüzün liderleri geçmişin derslerini anımsamadan adımlar atarken, gözler yine Washington, Tahran ve Tel Aviv üçgeninde.
Trump’ın Sert Retoriği: Bir Güç Gösterisi mi, Bir Uyarı mı?
ABD eski Başkanı Donald Trump’ın sosyal medya üzerinden yaptığı açıklamalar, adeta bir kılıç şakırtısı gibi yankılandı. İran’ın donanmasının ve hava kuvvetlerinin yok edildiği, füze ve dron gibi araçların imhasına devam edildiği yönündeki iddiaları, Amerikan gücünün sınırsızlığına vurgu yaparken, diplomatik dilin sınırlarını zorladı. ‘Eşi benzeri görülmemiş bir silah gücümüz, sınırsız mühimmatımız ve bolca zamanımız var,’ sözleri, tarihin tozlu sayfalarındaki ‘toplu tüfekli diplomasi’ dönemlerini hatırlatıyor. Trump’ın ’47 yıldır tüm dünyada öldürdüğü masum insanlara’ karşılık şimdi İran’ı öldürmekten ‘büyük onur’ duyduğunu belirtmesi, retoriğin bir propaganda aracı olarak ne denli keskinleştiğini gözler önüne seriyor. Bu tür söylemler, bölgedeki tansiyonu artırmaktan öteye geçmeyerek, halkların kaygılarını derinleştirmekte ve her an bir kıvılcımın büyük bir yangına dönüşme ihtimalini taşımaktadır.
İran’ın Yeni Lideri ve İç Çalkantılar
İran’da ise yeni lider Mücteba Hamaney’in ‘yaralı ama iyi’ olduğu yönündeki açıklamalar, Tahran’daki iç dinamiklerin karmaşıklığını gösteriyor. Uzmanlar Meclisi’nin seçimiyle göreve gelen Hamaney’in ilk yazılı mesajında birlik çağrısı yapıp intikam yeminleri etmesi, içerideki meşruiyet mücadelesi ile dışarıya verilen sert mesajların bir yansıması. İran devriminin üzerinden geçen onca yıla rağmen, liderlik geçişleri her zaman ülke içinde bir güç mücadelesi ve belirsizlik dönemi yaratmıştır. Halkın, liderlik değişiminden sonra istikrarlı bir gelecek beklentisi varken, bu tür belirsizlikler toplumsal huzursuzlukları tetikleyebilir ve yönetimin zaten kırılgan olan yapısını daha da zorlayabilir. Bu durum, yalnızca İran’ın iç meselesi olmaktan çıkarak, bölge barışı üzerinde de domino etkisi yaratma potansiyeli taşımaktadır.
Hürmüz Boğazı: Tarihin Kan Damarı ve Küresel Ticaretin Kalbi
Tarihi ipek yolları kadar stratejik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı, dünya petrol ve doğal gaz ticaretinin ana arteri konumundadır. Küresel petrol sevkiyatının yaklaşık yüzde 30’u, LNG ticaretinin ise beşte biri bu dar su yolundan geçiyor. Dolayısıyla, boğazda yaşanacak herhangi bir aksaklık, dünya ekonomisini derinden sarsacak bir etkiye sahiptir. Avrupa ülkelerinin, özellikle Fransa’nın önderliğinde İran ile temas kurarak gemilerin güvenli geçişini sağlamaya çalışması, bu stratejik önemin bir göstergesidir. Zira tarihte de benzer deniz yollarının kontrolü, büyük güçlerin sürekli ilgi odağı olmuş, sayısız savaşa ve diplomatik çekişmeye zemin hazırlamıştır. Bu diplomasi trafiği, gerilimi düşürme çabası olarak görülse de, denizde yaşanabilecek tek bir kaza ya da provokasyon, tüm çabaları boşa çıkarabilir.
İsrail ve ABD İlişkileri: Zamanın İnce Çizgisi
ABD’nin Tel Aviv yönetimine İran’a yönelik saldırıları sona erdirmesi için ‘bir haftalık süre’ tanıdığı iddiaları, bölgedeki ittifak ilişkilerinin de ne denli karmaşık olduğunu gösteriyor. İsrail’in güvenlik kaygıları ile ABD’nin bölgesel istikrarı koruma çabaları arasındaki denge, her zaman bir gerilim noktası olmuştur. Bu ‘süre tanıma’ durumu, Washington’ın Ortadoğu’daki politikasında bir değişim sinyali mi, yoksa sadece tansiyonu geçici olarak düşürme taktiği mi olduğu merak konusu. Zira bölgedeki bir kaynağın ‘İran rejiminin değişme ihtimalinin düşük olduğunu’ belirtmesi, askeri müdahale ya da halk ayaklanmaları yoluyla köklü bir dönüşümün yakın vadede imkansızlığını vurguluyor. Bu, bölgedeki güç odakları için yeni stratejiler geliştirme zorunluluğunu ortaya koymaktadır.
Devrim Muhafızları’ndan Sert Uyarı: Halkın Kaderi
İran içinde ise Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) ‘sokağa çıkmayın’ uyarısı, yönetimin iç tehdit algısını ve halk üzerindeki baskısını gözler önüne seriyor. Ocak ayındaki olaylardan daha sert müdahale edileceği yönündeki tehditler, Aralık sonunda hayat pahalılığına karşı başlayıp rejim karşıtı bir hal alan ve en az 3 bin kişinin hayatını kaybettiği protestoların acı hatırasını tazelemektedir. Bu tür uyarılar, tarihte otoriter rejimlerin halk hareketlerini bastırmak için kullandığı bilindik yöntemlerdir. Ancak halkın sesini kısmak, uzun vadede daha büyük bir toplumsal patlamanın önünü açabilir. Yönetimin ‘düşmanın korku yayma ve sokak olayları çıkarma yoluna gittiği’ iddiası, iç karışıklıkların dış güçlere atfedilmesi geleneğinin bir parçasıdır.
Kadim Toprakların Geleceği: Belirsizliğin Gölgesinde
Tüm bu gelişmeler, Orta Doğu’nun krizlerden beslenen kaderini bir kez daha ortaya koyuyor. Liderlerin sert söylemleri, stratejik boğazların kaderi, yeni liderlik tartışmaları ve halkın iç mücadelesi, bölgeyi her zamankinden daha kırılgan bir zemine oturtmuş durumda. Tarih bize, bu tür gerilimlerin nadiren tek bir taraftan çözüldüğünü, genellikle uzlaşı ve diyalogla, bazen de yıkıcı çatışmalarla sona erdiğini göstermiştir. Bugünün aktörleri, geçmişin bu derslerinden feyz alıp alamayacakları, bölgenin ve küresel istikrarın geleceğini belirleyecektir. Belirsizliğin gölgesindeki bu coğrafyada, her an yeni bir sayfa açılabilir ya da eski defterler daha kanlı biçimde kapanabilir.
