Vildan Aydoğdu
Orta Doğu’da sular bir kez daha ısınıyor ve bu kez krizin merkezi, dünya ekonomisinin can damarı olan Hürmüz Boğazı. İsrail ve Amerika Birleşik Devletleri’nin İran ile yaşadığı askeri gerginlik, Basra Körfezi’nin çıkış kapısında tansiyonu en üst seviyeye taşıdı. Tahran yönetiminin elindeki en stratejik koz olan bu dar su yolu, sadece bir coğrafi oluşum değil; Asya’dan Avrupa’ya, Kuzey Amerika’dan uzak kıtalara uzanan devasa bir enerji köprüsü niteliğinde. Küresel petrol ticaretinin yaklaşık dörtte birinin geçtiği bu rotada yaşanan her sarsıntı, doğanın ve insanlığın ortak geleceğini tehdit eden ekonomik bir fırtınanın habercisi oluyor.
Kritik Eşik: Türk Bayraklı Gemiler İçin ISPS Seviye 3 Alarmı
Bölgedeki risklerin tırmanması üzerine Türkiye Cumhuriyeti Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı Denizcilik Genel Müdürlüğü, Türk bayraklı gemiler için hayati bir uyarı yayımladı. Yapılan resmi açıklamada, bölgedeki güvenlik durumunun ciddiyetine dikkat çekilerek ISPS Kod Güvenlik Seviyesi 3’e çıkarıldığı duyuruldu. Peki, bu teknik terim denizcilerimiz için ne ifade ediyor? Uluslararası Gemi ve Liman Tesisi Güvenlik Kodu (ISPS) kapsamında Seviye 3, spesifik bir güvenlik olayının muhtemel veya yakın olduğunu belirten en yüksek alarm durumudur. Bu seviyede gemilerin, Ana Arama Kurtarma Koordinasyon Merkezi (AAKKM) ile sürekli temas halinde kalması ve her türlü şüpheli hareketi anında raporlaması zorunludur.
Türkiye’de deniz güvenliği süreçleri, uluslararası konvansiyonlara tam uyumlu şekilde yürütülmektedir. Olası bir saldırı veya alıkoyma durumunda AAKKM, Sahil Güvenlik Komutanlığı ve Dışişleri Bakanlığı ile koordineli bir kriz yönetimi başlatır. Bu süreçlerde gemi personelinin can güvenliği her zaman birinci öncelik olarak kabul edilir ve diplomatik kanallar üzerinden hızlı bir müdahale stratejisi izlenir.
Ekonomik Sarsıntı ve Uluslararası Deniz Hukuku Çıkmazı
Hürmüz Boğazı’nın fiilen veya hukuken kapanması, dünya piyasalarında domino etkisi yaratma potansiyeline sahip. Uzmanlar, deniz ticaretinde bir boğazın kapanmasının her zaman resmi bir duyuruyla gerçekleşmediğini hatırlatıyor. Eğer sigorta şirketleri bölgeyi yüksek riskli alan ilan ederek teminat vermeyi durdurursa veya savaş riski primleri karşılanamaz seviyelere çıkarsa, armatörler rotalarını kendiliğinden değiştirebilir. Bu durum, ticaretin durması değil, maliyetlerin katlanması anlamına gelir. Uluslararası deniz hukuku prensiplerine göre, transit geçiş rejimine tabi olan bu sularda geçişin askıya alınması yasal olarak mümkün değildir; ancak sahadaki askeri gerçeklikler çoğu zaman hukuk metinlerinin önüne geçmektedir.
Olası bir krizin Türkiye üzerindeki etkileri ise çok katmanlı olacaktır. Enerji ithalatçısı bir ülke olan Türkiye’de, LNG (sıvılaştırılmış doğal gaz) ve petrol fiyatlarındaki ani artışlar, ısınma maliyetlerinden sanayi üretimine kadar her alanı etkileyebilir. Ayrıca, Hürmüz Boğazı’nı kullanamayan tankerlerin Ümit Burnu gibi alternatif ancak çok daha uzun ve maliyetli rotalara yönelmesi, küresel karbon ayak izini de artırarak doğa üzerinde ek bir yük oluşturacaktır. Bu kritik süreçte hem bölgesel istikrarın korunması hem de denizcilerimizin güvenliğinin sağlanması, küresel refah için vazgeçilmez bir zorunluluktur.
