Barış Kocabaş
Ekonomik Ablukanın Tahran Üzerindeki Psikolojik Etkisi
Orta Doğu’nun enerji damarlarını elinde tutan Tahran yönetimi, son yılların en ağır mali baskısıyla karşı karşıya. Ancak bu ekonomik kuşatmanın sadece rakamlardan ibaret olmadığını anlamak gerekiyor. Stratejistlerin analizlerine göre, Trump yönetiminin ‘teslim ol’ çağrıları aslında sahada yürütülen geniş kapsamlı bir psikolojik operasyonun parçası. İran üzerindeki ablukanın geri çevrilemez bir maliyet oluşturduğu aşikar, fakat rejimin bekasını sadece saf ekonomik mantığa indirgemek büyük bir yanılgı olur. Tahran’ın masaya oturması için mevcut ablukanın iç istikrarı doğrudan tehdit eder hale gelmesi ve Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) elindeki kaynakların yönetim maliyetinin, elde edilen faydanın üzerine çıkması gerekiyor.
Halk Ayaklanması Neden Beklenmiyor?
Batı merkezli analizlerde sıkça dile getirilen halk ayaklanması senaryosu, sahadaki gerçeklerle pek örtüşmüyor. İran uzmanı Toğa’ya göre, kısa vadede kitlesel bir mobilizasyonun önünde çok güçlü engeller var. Özellikle ayda 22 güne varan sistematik internet kesintileri, protesto gruplarının organize olmasını temelden engelliyor. Bunun yanı sıra, ocak ayındaki sert müdahalelerin toplum hafızasında yarattığı caydırıcılık hala taze. Rejim, dış baskıları ‘dış destekli komplo’ çerçevesine oturtarak milliyetçi refleksleri konsolide etmeyi başarıyor. Bu durum, toplumsal öfkenin orta ve uzun vadede büyük sarsıntılara dönüşme potansiyeli taşısa da, kısa vadede parçalı ve sınırlı kalacağını gösteriyor.
Hürmüz Boğazı: Caydırıcılıktan Esarete
Küresel enerji piyasalarının en kritik noktası olan Hürmüz Boğazı’nda dengeler radikal bir şekilde değişti. Şubat sonu ve nisan başı arasındaki dönemde Hürmüz, İran’ın elinde dünyayı tehdit edebileceği bir koz iken, 13 Nisan’daki karşı abluka hamlesiyle bu denklem tam tersine döndü. ABD’nin İran’ı kendi silahıyla vurması, Tahran’ı kaldıracı kaybetmiş bir oyuncu konumuna düşürdü. Artık masadaki söylem ‘Hürmüz’ü kapatırız’ tehdidinden, ‘Ablukayı kaldırın, nükleeri konuşalım’ formülüne evrildi. Bu durum, İran’ın bölgedeki stratejik derinliğinin ne kadar daraldığının en somut göstergesi olarak kabul ediliyor.
Gıda Enflasyonu ve İçerideki Güç Mücadelesi
Ekonomik daralma, Tahran’daki siyasi karar vericiler arasındaki fay hatlarını derinleştirse de, İran siyasal kültürünün kriz anlarındaki kenetlenme refleksi hala devrede. Açık bir çatlak yerine, karar süreçlerinin yavaşlaması ve gücün daha fazla DMO lehine kayması bekleniyor. Diğer yandan, Hürmüz üzerinden yapılan gıda ve tarım ticaretinin aksaması, bir insani krizden ziyade mutfaktaki yangını büyütecek gibi görünüyor. Yerel üretimin darbe alması ve gıda enflasyonunun tırmanması, halkın günlük yaşam standardını doğrudan etkileyerek rejimi sessiz ama derinden bir toplumsal gerilimle baş başa bırakabilir.
