Faruk Hakyemez
Diplomaside Türkiye İstisnası: Erivan’da Kurallar Yıkıldı
Diplomaside kurallar sadece güçsüzler içindir; masada ağırlığınız varsa teamüller bir gecede çöpe atılır. Erivan’da düzenlenen 8. Avrupa Siyasi Topluluğu (AST) zirvesi, Türkiye’nin bölgesel ağırlığının Avrupa ve Ermenistan nezdinde ne kadar hayati olduğunu bir kez daha kanıtladı. Normal şartlarda sadece devlet ve hükümet başkanlarının katılabildiği, temsilci gönderilemeyen bu katı protokol, Türkiye söz konusu olduğunda esnetilmekten öte resmen delindi. Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın katılmama kararına rağmen, Ankara’nın masadaki boşluğunu göze alamayan Ermenistan ve Avrupa Birliği, tarihte görülmemiş bir kural değişikliğine gitti.
Ankara Olmadan Gelecek İnşa Edilemiyor
AST kurallarına göre, bir lider zirveye katılamıyorsa o koltuk boş kalır; yerine bakan ya da yardımcı gönderilemez. Ancak Erivan’daki konjonktür o kadar kritikti ki, başta Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan olmak üzere AB yetkilileri, Türkiye’nin temsil edilmesi için kuralları ‘istisnai’ olarak değiştirdi. Bu karar doğrultusunda Türkiye’yi Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz temsil etti. Bir AB yetkilisinin süreci ‘benzersiz bağlam ve tarihi an’ olarak tanımlaması, aslında Batı’nın Güney Kafkasya’daki yeni denklemde Türkiye’yi ne kadar merkeze koyduğunun itirafıdır. Türkiye, Prag, Budapeşte ve Tiran gibi önceki zirvelerde en üst düzeyde temsil edilmişti; ancak Erivan gibi sembolik bir noktada kuralların Türkiye için esnetilmesi, diplomatik bir gövde gösterisidir.
Aliyev’in Erivan Ekranındaki Gölgesi
Zirvenin bir diğer çarpıcı detayı ise Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev’in tutumuydu. Aliyev, fiziksel olarak Erivan’a gitmese de toplantıya video konferans yöntemiyle katıldı. Ermenistan topraklarında düzenlenen bir zirvede Aliyev’in yüzünün ekranlarda belirmesi, geçen yıl imzalanan barış anlaşmalarının ne kadar somut bir zemine oturduğunun en net kanıtı. Azerbaycan ve Ermenistan arasındaki buzların erimesi, sadece iki ülkeyi değil, tüm enerji ve ulaştırma koridorlarını kökten değiştiriyor. Aliyev’in bu katılımı, ‘uzaktan’ olsa da bölgedeki yeni düzenin Azerbaycan ve Türkiye onayı olmadan kurulamayacağının altını çizdi.
Rusya’ya Verilen Erivan Mesajı
Toplantının ‘Geleceği İnşa Etmek: Avrupa’da Birlik ve İstikrar’ şeklindeki sloganı ilk bakışta standart bir diplomatik söylem gibi görünebilir. Ancak seçime hazırlanan Paşinyan için bu zirve, Moskova’ya karşı Avrupa’nın koruması altında olduğunu ilan ettiği bir podyumdur. Zirvenin Erivan’da yapılması, Kremlin’e gönderilen ‘Kafkasya artık sizin arka bahçeniz değil’ mesajıdır. Jeopolitik dönüşümün tam merkezinde yer alan bu zirvede demokratik dayanıklılık ve enerji güvenliği konuşulurken, Türkiye’nin masadaki varlığı sadece bir nezaket ziyareti değil, bölgedeki enerji hatlarının güvenliği için vazgeçilmez bir zorunluluktur. Avrupa, Rusya’ya karşı ördüğü duvarda Türkiye’yi ana sütun olarak görmeye devam ediyor.
