Mehmet Ertürkler
Tarih, tedbirsiz kalelerin ve gözetimsiz sınırların yol açtığı felaketlerin ibretlik hikayeleriyle doludur. Bugün Suriye’nin kuzeydoğusunda, insanlığın son yıllardaki en karanlık sayfalarından biri olan DEAŞ bakiyesiyle yüzleştiği El Hol Kampı, modern bir stratejik boşluk gibi infilak etti. Suriye hükümeti tarafından doğrulanan ve binlerce kişinin firarıyla sonuçlanan güvenlik zafiyeti, sadece yerel bir mesele değil, uluslararası güvenliğin kalbinde açılan derin bir yara olarak kayıtlara geçti.
Ortadoğu’nun Kırılgan Coğrafyasında Güvenlik ve Stratejik Zafiyet
Haseke ili sınırları içerisinde yer alan El Hol, Mezopotamya’nın kadim topraklarında 2003 Irak işgalinden bu yana biriken bir krizin merkez üssü konumundadır. Suriye İçişleri Bakanlığı Sözcüsü Nurettin Baba’nın ifadeleri, tablonun ne denli korkutucu olduğunu kanıtlıyor. 17 kilometrelik kamp duvarında tespit edilen 138 gedik, bir gecede oluşabilecek bir hasar değil, sistematik bir denetimsizliğin sonucudur. SDG güçlerinin, Şam yönetimi veya koalisyon güçleriyle hiçbir koordinasyon kurmadan bölgeden çekilmesi, kampın adeta sahipsiz bırakıldığını gösteriyor. Uzmanlar, bu durumu geçmişteki büyük hapishane firarlarıyla kıyaslayarak, kaosun bir tercih mi yoksa bir ihmal mi olduğu sorusunu tartışıyor.
Haseke, demografik yapısı itibarıyla oldukça kozmopolit ve çatışmalara açık bir bölgedir. Kampın bulunduğu bu stratejik nokta, kaçanların izini kaybettirmesi için uygun bir coğrafi örtü sunmaktadır. Birleşmiş Milletler verilerine göre olaydan önce kampta 30 binden fazla kişi bulunurken, Amerikan istihbarat kaynakları kaçanların sayısının 20 bin bandına ulaşabileceğini öngörüyor. Bu çapta bir insan hareketliliği, bölgedeki tüm güvenlik parametrelerini altüst etmeye yetecek güçtedir. Bölgesel istikrar, bu denli büyük bir radikalleşmiş grubun kontrolsüzce dağılmasıyla birlikte ciddi bir sınav vermektedir.
Radikalleşme Tehdidi ve Uluslararası Hukuk Çıkmazı
Kaçanların büyük bir kısmının DEAŞ mensuplarının ailelerinden ve radikalleşmiş bireylerden oluşması, terörle mücadele bağlamında yeni bir dönemin habercisidir. Türkiye’de ve dünyada bu tür firar durumlarında uygulanan standart prosedürler; sınır güvenliğinin tahkimi, biyometrik veri eşleşmeleri ve adli takip sistemlerinin devreye alınmasını içerir. Suriye makamları, kaçanların bir kısmının geri getirildiğini ve yasal statülerinin incelendiğini iddia etse de, kayıt dışı kalan binlerce kişinin varlığı büyük bir soru işaretidir. Adli süreçler, kaçan kişilerin suça karışma potansiyellerine göre sınıflandırılmasını ve uzun vadeli bir istihbarat takibini gerektirir.
Hukuki açıdan bakıldığında, bu durum devletlerin ‘vatandaşlık’ ve ‘iade’ sorumluluklarını da yeniden gündeme getiriyor. Bu denli büyük bir kitlenin denetimsizce dağılması, bölge ülkeleri için yeni güvenlik protokollerinin oluşturulmasını zorunlu kılmaktadır. Alınabilecek en somut önlemler arasında, sınır hatlarındaki istihbari sızmaların önlenmesi ve insansız hava araçlarıyla yapılan sürekli denetimler yer almaktadır. Geçmişin tecrübesiyle sabit olduğu üzere, bir bölgede güvenlik duvarları yıkıldığında, bunun sarsıntıları çok uzak topraklardan bile hissedilir. El Hol, bugün sadece bir kamp değil, kontrol altına alınması gereken küresel bir sorundur.
