Hatice Günaslan
Güney Asya’nın kronikleşmiş yarası Durand Hattı, bir kez daha diplomatik nezaketin yerini barut kokusuna ve ağır mühimmat seslerine bıraktığı bir sahneye dönüştü. Pakistan ve Afganistan arasındaki gerilim, karşılıklı yapılan sert açıklamalar ve sınır hattındaki çatışmalarla birlikte artık bir ‘sınır sürtüşmesi’ olmaktan çıkıp, Pakistan Savunma Bakanı Khavaja Muhammed Asıf’ın deyimiyle ‘açık bir savaşa’ evrildi. Bölgedeki istikrarsızlık, sadece iki komşuyu değil, tüm bölge jeopolitiğini sarsacak bir ivme kazanmış durumda.
Sayıların Gölgesinde Kalan İnsanlık Dramı
Pakistan Enformasyon Bakanı Attaullah Tarar tarafından sosyal medya üzerinden paylaşılan veriler, çatışmanın boyutlarını gözler önüne seriyor. Tarar’ın iddialarına göre, operasyonlarda Afgan tarafında 133 kişi hayatını kaybetti ve 200’den fazla kişi yaralandı. Pakistan tarafı, özellikle Kabil, Paktia ve Kandahar ekseninde yürüttüğü harekatlarda 27 mevziinin imha edildiğini ve stratejik öneme sahip 9 noktanın ele geçirildiğini savunuyor. Askeri literatürde bu çapta bir zayiat, genellikle topyekün bir çatışma hazırlığının habercisi olarak kabul edilir. Ancak bu rakamların bağımsız kaynaklarca henüz doğrulanmamış olması, bölgedeki bilgi kirliliğini ve propaganda savaşını da beraberinde getiriyor.
Sömürge Mirasından Modern Çatışmaya: Durand Hattı
Peki, bu iki ülkeyi birbirine düşüren temel mesele ne? Durand Hattı, 1893 yılında İngiliz Hindistan’ı ile Afganistan Emiri arasında çizilen 2.640 kilometrelik bir sınır çizgisidir. Coğrafi olarak dağlık ve kontrolü zor olan bu bölge, tarihsel süreçte Peştun topluluklarını ikiye bölmüş olması nedeniyle hiçbir zaman tam anlamıyla huzura kavuşamamıştır. Modern uluslararası hukukta sınır güvenliği, devletlerin egemenlik haklarının en kutsal parçası sayılsa da, bu hatta yaşananlar hukuki bir zeminden ziyade askeri güç gösterisine dayalı bir seyir izliyor. Türkiye gibi sınır güvenliği doktrinine sahip ülkelerde bu tür durumlar genellikle yoğun bir diplomasi ve angajman kurallarının işletilmesiyle yönetilirken, bölgedeki otoritelerin ‘sabır tükendi’ noktasına gelmesi, diplomatik kanalların tıkandığını gösteriyor.
Karşılıklı İddialar ve Bölgesel İstikrarın Geleceği
Pakistan Savunma Bakanı Asıf’ın, Taliban yönetimini ‘Afganistan’ı Hindistan’ın bir kolonisi haline getirmekle’ suçlaması, meselenin sadece iki sınır komşusu arasında olmadığını, bölgesel bir satranç oyununun parçası olduğunu kanıtlar nitelikte. Öte yandan, Afganistan yönetimi Sözcü Yardımcısı Hamdullah Fıtrat’ın 55 Pakistan askerinin öldürüldüğüne dair iddiaları, krizin derinliğini artırıyor. Uluslararası insancıl hukuk çerçevesinde, çatışma bölgelerinde sivil kayıpların önlenmesi ve esir alınan askerlerin haklarının korunması esastır; ancak sahadan gelen haberler, her iki tarafın da bu normlardan ziyade askeri üstünlük kurmaya odaklandığını işaret ediyor. Bölge halkının güvenliği ve insani yardım koridorlarının açık tutulması, önümüzdeki günlerin en kritik gündem maddesi olmaya devam edecektir.
