Özlem Kocabaş
Kuzey Kutbu’nda Soğuk Savaş Rüzgarları
Dünya siyasetinin gözü kulağı bir kez daha beyaz örtüyle kaplı Grönland’a çevrildi. Amerika Birleşik Devletleri’nin, “ulusal güvenlik” kalkanı altında yürüttüğü stratejik hamlelerin detayları gün yüzüne çıktıkça, uluslararası kamuoyunda şaşkınlık ve endişe büyüyor. Washington yönetiminin, Danimarka ile yürüttüğü gizli kapalı pazarlıklarda Grönland üzerine kurmak istediği üç yeni askeri üs için sunduğu şartlar, adeta modern bir egemenlik krizinin fitilini ateşliyor.
BBC’nin güvenilir kaynaklara dayandırarak servis ettiği bilgilere göre, ABD ve Danimarka arasındaki görüşmelerde son aylarda ciddi bir mesafe katedildi. Ancak bu mesafenin bedeli, Grönland’ın özerk yapısı ve Danimarka’nın egemenlik hakları açısından oldukça ağır görünüyor. Zira Beyaz Saray, bu yeni askeri üslerin sadece birer tesis değil, doğrudan “ABD egemen toprağı” statüsünde değerlendirilmesini talep ediyor. Bu talep, bir ülkenin başka bir devletin toprakları üzerinde mutlak hakimiyet kurma arzusu olarak yorumlanıyor ve akıllara sömürgecilik döneminden kalma alışkanlıkları getiriyor.
Egemenlik Tartışması: “ABD Toprağı” Talebi
İsmi gizli tutulan kaynakların aktardığına göre, planlanan üç yeni üssün Grönland’ın güneyinde, stratejik açıdan kritik noktalara konumlandırılması hedefleniyor. Washington’un bu bölgeleri kendi mülkiyetinde ve hukuki yetkisinde görmek istemesi, bölgedeki dengeleri tamamen altüst edecek cinsten. Eğer bu talep kabul edilirse, Danimarka sınırları içerisinde Amerikan yasalarının geçtiği, Danimarka polisinin veya yargısının giremediği izole bölgeler oluşacak. Bu durum, Grönland halkının kendi geleceği üzerindeki karar mekanizmalarını da ciddi şekilde tehdit ediyor.
Stratejik Satranç: Hedefte Rusya ve Çin Var
Peki, Amerika neden bu kadar ısrarcı ve neden şimdi? Sorunun cevabı Kuzey Atlantik’teki ısınan siyasi sularla doğrudan bağlantılı. Eriyen buzullar sadece iklim krizini değil, yeni ticaret yollarını ve devasa yer altı kaynaklarını da beraberinde getiriyor. Rusya ve Çin’in bölgedeki askeri ve ekonomik faaliyetlerini her geçen gün artırması, ABD’yi sert bir karşı hamle yapmaya zorluyor. Yeni kurulacak üslerin, rakip güçlerin deniz ve hava hareketliliğini anlık olarak takip edeceği ve bir nevi “ileri karakol” görevi göreceği belirtiliyor. Ancak bu savunma refleksi, bölge halkını ve Danimarka siyasetini iki ateş arasında bırakıyor.
Geçmişten Bugüne Grönland Bilmecesi
Aslında Grönland, ABD için yeni bir sevda değil. Hatırlanacağı üzere, Donald Trump döneminde adanın satın alınması fikri ortaya atıldığında dünya bu teklifi bir şaka sanmış, ancak Grönland yönetimi “Satılık değiliz” diyerek kapıları sertçe kapatmıştı. Bugün gelinen noktada, adayı doğrudan satın alamayan Washington’un, askeri üsler yoluyla fiili bir hakimiyet alanı yaratmaya çalıştığı görülüyor. Halihazırda Pituffik Uzay Üssü ile bölgede varlık gösteren ABD’nin, bu varlığı üç yeni noktaya yayma isteği, Kuzey’in sessizliğini bozacak gibi görünüyor.
Henüz nihai bir anlaşmaya varılmış değil; taraflar arasındaki diplomatik trafik tüm hızıyla sürüyor. Danimarka Dışişleri Bakanlığı serüveni “diplomatik görüşmeler” olarak adlandırsa da, masadaki şartların ağırlığı Danimarka iç siyasetinde de büyük bir tartışma başlatacak gibi duruyor. Bir zamanlar sadece buzdağlarıyla anılan bu devasa ada, şimdi küresel güçlerin en sert bilek güreşine sahne oluyor. Okuyucunun zihnindeki soru ise net: Güvenlik uğruna egemenlikten vazgeçilir mi?
