Orhan Kaya
Tarihi Mutabakat Cenevre Yolunda
Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında haftalardır süren diplomatik temaslar resmiyete döküldü. Yüz günü aşkın süredir devam eden askeri ve siyasi gerilimin ardından iki ülke, Cenevre’de imzalanması beklenen tarihi bir mutabakata vardı. ABD Başkanı Donald Trump, anlaşmayı küresel piyasaları rahatlatacak hamlelerle duyururken, Hürmüz Boğazı’nda petrol akışının yeniden güvenli şekilde başlayacağını açıkladı. Ancak Washington ve Tahran hattındaki bu yumuşama, Tel Aviv’de büyük bir siyasi depreme yol açtı.
İsrail Hükümetinden Peş Peşe Sert Açıklamalar
Anlaşmanın duyurulmasının ardından İsrail kanadından tepkiler gecikmedi. Hükümetin muhafazakar ortakları, ABD’nin attığı bu adımı güvenlik protokollerine aykırı bulduklarını deklare etti. Ulusal Güvenlik Bakanı Itamar Ben Gvir, İsrail’in bu mutabakatın bir parçası olmadığını belirterek anlaşmanın kendilerini bağlamayacağını vurguladı. Maliye Bakanı Bezalel Smotrich ise anlaşmayı özgür dünya için büyük bir risk olarak nitelendirdi. Muhalefet kanadı da hükümetle benzer kaygıları paylaşarak, bu mutabakatın Tahran yönetimine ekonomik olarak nefes aldıracağını savunuyor.
Zenginleştirilmiş Uranyum ve Nükleer Belirsizlik
İsrail’in tepki gösterdiği konuların başında, İran’ın nükleer programına yönelik kısıtlamaların yetersiz bulunması geliyor. Tel Aviv kaynaklı analizlerde, anlaşma metninde zenginleştirilmiş uranyum stoklarının akıbetine dair net hükümler yer almadığı iddia ediliyor. İsrailli askeri ve siyasi yetkililer, yaptırımların gevşetilmesiyle birlikte İran’ın bölgedeki vekil güçlerine kaynak aktarmaya devam edeceğini öne sürüyor. Bu durumun sınır güvenliğini doğrudan tehlikeye atacağını düşünen yetkililer, Washington’ın tek taraflı bir adım attığı görüşünde birleşiyor.
Hürmüz Boğazı’nda Yeni Dönem
Diplomatik krizlerin merkez üssü olan Hürmüz Boğazı’nda ise hareketlilik başladı. ABD Başkanı Trump, ticari petrol tankerlerinin güvenli koridorları kullanarak geçişe başladığını açıkladı. Cuma günü tamamen serbest geçişe açılması beklenen boğaz, küresel enerji maliyetlerini doğrudan etkileyecek güce sahip. Ancak geçişlerin ücretli mi yoksa ücretsiz mi olacağı konusu henüz netlik kazanmış değil. İran Dışişleri Bakanlığı geçiş tarifesi uygulanacağını savunurken, ABD kanadı geçişlerin tamamen ücretsiz olacağını belirtiyor. Bu teknik ayrıntıların Cenevre’deki nihai oturumda netleşmesi bekleniyor.
Lübnan Başlığı ve Diplomatik Ayrışma
Anlaşma metninde Lübnan konusuna yapılan atıflar da krizin bir diğer boyutunu oluşturuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu’nun, Lübnan ile ilgili maddelerin kendi askeri planlamalarını etkilemeyeceğini ve operasyonlara devam edeceklerini Beyaz Saray’a ilettiği belirtiliyor. Bölgesel aktörlerin ve arabulucu ülkelerin süreçteki rolü tartışılmaya devam ederken, dünya liderleri ise varılan mutabakatı küresel barış adına olumlu bir adım olarak değerlendiriyor. Birleşmiş Milletler ve Avrupa Birliği temsilcileri, tarafların Cenevre’de atacağı nihai imzaların bölgedeki istikrarı kalıcı hale getirmesini temenni ediyor.
Kaynak: Hürriyet
