İran’ın en etkili siyasi ve dini figürlerinden biri olan Ayetullah Ali Hamaney’in Meşhed kentinde başlayan yaşam mücadelesi, Şah rejimine karşı yürütülen gizli faaliyetlerden ülkenin zirvesindeki liderlik koltuğuna kadar uzanan tarihi bir süreci kapsıyor. Çocukluk yıllarındaki yoksulluktan medrese eğitimlerine, cezaevi süreçlerindeki işkencelerden suikast girişimlerine kadar pek çok dönüm noktasını barındıran bu yaşam öyküsü, yakın dönem Ortadoğu tarihine de ışık tutuyor.
Meşhed’deki Çocukluk Yılları ve Türkçe Konuşulan Ev
Ayetullah Ali Hamaney, 1938 yılında İran’ın kutsal şehirlerinden Meşhed’de, sekiz çocuklu bir ailenin ikinci erkek evladı olarak dünyaya geldi. İki odalı son derece sade bir evde büyüyen ailenin babası, Meşhed pazarının saygın imamlarından biriydi. Hem anne hem baba tarafından köklü bir alim silsilesine dayanan Hamaney’in dedelerinden biri, Şah rejiminin sürgün politikalarına maruz kalmıştı.
Necef doğumlu annesinden ilk Kur’an eğitimini alan Hamaney, akıcı Arapça konuşan annesi vesilesiyle bu dile büyük bir ilgi duydu ve ilerleyen yıllarda pek çok eseri Arapçadan çevirdi. Babasının Azerbaycan Türklerinden olması nedeniyle kökeni Azerbaycan sınırındaki Hamaney kasabasına dayanan lider, evlerinde sürekli Türkçe konuşulduğunu ve anadilinin Türkçe olduğunu sıklıkla dile getirmiştir.
Zevaco Hayranlığından İlim Havzasına
İlkokul dördüncü sınıfa kadar gözlerindeki görme bozukluğu fark edilmeyen Hamaney, durumun anlaşılıp ön sıraya alınmasıyla eğitim hayatında hızlı bir başarı yakaladı. Meşhed medreselerinde başladığı dini eğitimini daha sonra Irak’taki Necef ve İran’ın ilim merkezi olarak bilinen Kum şehrinde sürdürdü. Dini derslerinin yanı sıra dünya edebiyatına ilgi duyan Hamaney, Fransız yazar Michel Zevaco’nun monarşi karşıtı unsurlar barındıran Pardalyan serisini ve Rus klasiklerini derin bir ilgiyle okudu. Bu dönemde Halil Cibran ve Seyyit Kutup gibi yazarların eserlerini de tercüme etti.
Humeyni ile Karşılaşma ve SAVAK Takibi
Hamaney, 1958 yılında Kum kentinde fıkıh dersleri almaya başladığı ve o dönem ‘Hacı Ağa Ruhullah’ olarak tanınan İmam Humeyni ile bir araya geldi. Altı yıl boyunca bu derslere devam eden Hamaney, Humeyni’nin en güvendiği sırdaşlarından biri oldu. Humeyni’nin 1963 yılında Şah rejimini ve İsrail’i hedef alan tarihi vaazı sırasında orada bulunan Hamaney, rejime muhalefet suçlamasıyla ilk kez bu süreçte tutuklandı.
1979 yılındaki devrime kadar geçen süreçte Şah’ın istihbarat teşkilatı SAVAK tarafından beş kez daha gözaltına alınan Hamaney, cezaevlerinde ağır işkencelere maruz kaldı. Kırbaçlama seanslarını ve hücre anılarını daha sonra kaleme aldığı otobiyografisinde detaylarıyla anlatan lider, cezaevinde arkadaşlarıyla iletişim kurabilmek amacıyla mors alfabesini öğrendi.
11’ler Teşkilatı ve Devrim Sonrası Yükseliş
Teşkilatçı yapısıyla öne çıkan Hamaney, Haşim Rafsancani ile birlikte Kum’daki akademisyenler arasında ’11’ler Teşkilatı’ olarak bilinen yapıyı kurdu. SAVAK’ın bu gizli yapıyı deşifre etmesiyle tutuklama listesinin ilk sırasına yerleşti. Şah rejimine karşı ‘takiyye’ yöntemini bir mücadele stratejisi olarak kullandıklarını belirten Hamaney, 1979’da Şah’ın devrilmesiyle Meşhed’den Tahran’a gelerek İnkılap Meclisi ve Savunma Bakanlığı gibi kritik noktalarda görev aldı.
Tahran’da cuma vaazları verdiği sırada, 27 Haziran 1981 günü ses kayıt cihazına yerleştirilen bir bombanın infilak etmesi sonucu ağır yaralandı ve sağ kolunu kullanamaz hale geldi. Bu olaydan sonra ‘Yaşayan Şehit’ unvanıyla anılan Hamaney, Cumhurbaşkanı Muhammed Ali Recai’nin suikast sonucu öldürülmesinin ardından İran Cumhurbaşkanı seçildi. 1989 yılında Humeyni’nin vefatıyla ülkenin dini lideri olan Hamaney, ABD ve İsrail tarafından gerçekleştirilen 28 Şubat saldırısında yaşamını yitirene dek İran yönetimindeki mutlak otoritesini korudu.
Kaynak: Hürriyet
