Özlem Kocabaş
Afganistan’da 2021 yılında yönetimi ele geçiren Taliban, toplumsal yaşamın her alanına nüfuz eden katı uygulamalarına bir yenisini daha ekledi. Daha önce kadınların eğitimi ve çalışma hayatına yönelik getirdiği radikal kısıtlamalarla dünya gündemine oturan yönetim, bu kez hedefine doğrudan erkeklerin dış görünüşünü ve sakal uzunluğunu koydu. İyiliği Yayma ve Kötülüğü Önleme Bakanlığı tarafından hayata geçirilen bu yeni denetim dalgası, Afgan erkekleri için sadece estetik bir tercih değil, aynı zamanda bir ‘sadakat testi’ ve hayatta kalma meselesine dönüşmüş durumda.
Bakanlığın yayımladığı son talimatnameye göre, erkeklerin sakal boyunun en az ‘bir yumruk’ uzunluğunda olması artık yasal bir zorunluluk teşkil ediyor. Bakan Halid Hanafi’nin ‘milleti şeriata uygun bir görünüme yönlendirme sorumluluğu’ olarak tanımladığı bu hamle, başkent Kabil başta olmak üzere pek çok vilayette ahlak devriyelerinin sokaklara inmesine yol açtı. Sakalını kısa kesen veya tamamen tıraş eden erkekler, yönetimin radikal yorumuna göre ‘kadınlara benzemeye çalışmak’ gibi ağır bir ithamla karşı karşıya bırakılıyor.
Geleneksel Baskı ve Berberlerin Daralan Dünyası
Uygulamanın en ağır faturası şüphesiz hizmet sektörünün en kırılgan halkası olan berberlere kesiliyor. Gazni vilayetinde yaşanan çarpıcı bir örnek, baskının boyutlarını gözler önüne seriyor: Bir müşterisine Batı tarzı saç kesimi yapan 30 yaşındaki bir berber, çalışanının bu tasarrufu nedeniyle dondurucu soğukta bir konteynerde üç gün boyunca alıkonulduğunu ifade ediyor. Birleşmiş Milletler tarafından hazırlanan güncel raporlar da bu durumu teyit eder nitelikte; Kunar vilayetinde sadece geçtiğimiz yıl üç berberin benzer ‘ihlal’ iddialarıyla beş aya varan hapis cezalarına çarptırıldığı biliniyor.
Sosyolojik açıdan bakıldığında, bu müdahale sadece bir ‘stil’ dayatması değil, bireysel özerkliğin kamusal alanda tamamen tasfiye edilmesi çabasıdır. Berberlerin ‘kişisel mesele’ olarak tanımladığı dış görünüş, rejim eliyle siyasi bir kimlik göstergesine dönüştürülüyor. Bu durum, toplumda korku iklimini beslerken, esnafın günlük rızkını kazandığı dükkanları birer ‘saklanma alanı’ haline getiriyor.
Eğitimden Ekonomiye Uzanan Geniş Kapsamlı Yasaklar
Taliban’ın bu yeni toplumsal mühendislik çabası eğitim kurumlarına da sirayet etmiş durumda. Kabil Üniversitesi’nde eğitim gören gençler, öğretim görevlilerinin sakal ve giyim kurallarına uymayan öğrencilerin notlarını düşürmekle tehdit ettiğini belirtiyor. Akademik başarının fiziksel görünüşe endekslendiği bu atmosfer, ülkenin entelektüel geleceği üzerinde de gölge bırakıyor. Dini İşler Bakanlığı’nın yayımladığı sekiz sayfalık rehber ise sakal tıraşını hutbelerde ‘büyük günah’ olarak nitelendirerek baskıyı manevi bir boyuta taşıyor.
Ekonomik düzlemde ise Afganistan’ın zaten kırılgan olan yerel piyasası bu kısıtlamalarla daha da daralıyor. Kabil’deki berber esnafı, memurların ve gençlerin artık ‘sorun çıkmaması için’ dükkanlara uğramadığını, haftalık bakım rutinlerinin terk edildiğini dile getiriyor. Afganistan’da sakal meselesi, bugün bireysel tercihin bittiği ve devletin bedensel bütünlük üzerindeki mutlak otoritesinin başladığı sınırı temsil ediyor.
