Duran Kelleci
ABD’nin İsrail Büyükelçiliği tarafından atılan son adım, Orta Doğu’daki diplomatik dengeleri temelinden sarsacak bir gelişme olarak kayıtlara geçti. İşgal altındaki Batı Şeria üzerinde yer alan Yahudi yerleşim birimlerine konsolosluk hizmeti götürülmesine ilişkin karar, bölgedeki fiili durumun resmileşmesi yolunda kritik bir eşik olarak görülüyor. Özellikle ABD’li muhafazakâr kanadın ve yeni büyükelçi Mike Huckabee’nin “Nil’den Fırat’a” uzanan ideolojik söylemleri, bölgedeki tansiyonu zirveye taşımış durumda. Washington yönetiminin bu hamlesi, sadece diplomatik bir tercih değil, aynı zamanda İsrail hükümetinin ilhak politikalarına verilen zımni bir destek olarak yorumlanıyor.
Batı Şeria’nın Jeopolitik Önemi ve Uluslararası Hukuk
Batı Şeria, yaklaşık 5.600 kilometrekarelik bir alanı kapsayan, doğuda Ürdün Nehri ve batıda ise 1949 Yeşil Hattı ile çevrili stratejik bir bölgedir. Bölgede yaşayan yaklaşık 3 milyon Filistinli ile sayısı 500 bini aşan Yahudi yerleşimci, son derece karmaşık bir demografik yapı oluşturmaktadır. Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı başta olmak üzere birçok uluslararası merci, 1967 sınırları temelinde iki devletli çözümü savunmaktadır. Uluslararası hukuk çerçevesinde, 1949 tarihli Cenevre Sözleşmeleri, işgal altındaki topraklarda demografik yapının değiştirilmesini ve sivil yerleşim birimlerinin inşasını açıkça yasaklamaktadır. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin 2334 sayılı kararı gibi pek çok metin, bu yerleşimlerin hukuki bir dayanağı olmadığını teyit etmektedir. ABD’nin yeni politikası, bu evrensel hukuk normlarıyla çelişen bir tablo ortaya koymaktadır.
Ulaşım, Altyapı ve Bölgesel Hareketlilik Krizi
Bir kent yaşamı ve altyapı perspektifiyle bakıldığında, Batı Şeria’daki yerleşim birimlerinin genişlemesi, bölgedeki ulaşım ağlarını ve lojistik entegrasyonu doğrudan etkilemektedir. İsrail tarafından inşa edilen güvenlik bariyerleri, kontrol noktaları ve bypass yolları, bölgedeki gündelik hareketliliği kısıtlayan en büyük fiziksel engellerdir. Diplomatik hizmetlerin bu yerleşimlere taşınması, elektrik hatlarından su kaynaklarına kadar pek çok kentsel altyapı unsurunun kalıcı ve ayrıştırıcı bir şekilde yönetilmesi anlamına gelmektedir. Bu durum, bölge halkının temel kentsel hizmetlere erişimini zorlaştırırken, lojistik maliyetleri ve trafik krizlerini de beraberinde getirmektedir.
İsrail Maliye Bakanı Bezalel Smotrich’in Gazze’ye yönelik kontrol söylemleri ve muhalefet lideri Yair Lapid’in “Büyük İsrail” idealine verdiği destek, bölgedeki siyasi yelpazenin ne denli sağa kaydığını göstermektedir. Bu tür genişleme planları, sadece siyasi bir söylem değil; yeni yolların açılması, mevcut yerleşimlerin genişletilmesi ve altyapı yatırımlarının artırılmasıyla somutlaşan bir süreçtir. Türkiye’deki hukuk uzmanları, bu tür uluslararası krizlerin çözümünde diplomatik müzakere ve Birleşmiş Milletler gözetimindeki süreçlerin hayati önem taşıdığını belirtmektedir. Bölgedeki güvenlik önlemlerinin artırılması ve sivil halkın korunması, önümüzdeki dönemde uluslararası toplumun en önemli gündem maddesi olmaya devam edecektir.
