Vildan Aydoğdu
Tarihin tozlu sayfaları, imparatorlukların yükselişi ve çöküşüyle doludur; ancak bugün Ortadoğu’da tanıklık ettiğimiz hadiseler, modern zamanların en sarsıcı kırılmalarından birine işaret ediyor. ABD Başkanı Donald Trump, Florida’daki malikanesinden tüm dünyaya seslenerek, Amerikan ordusunun İran’a yönelik ‘Destansı Öfke’ (Epic Rage) adını verdiği kapsamlı bir askeri operasyon başlattığını duyurdu. Bu hamle, sadece bir füze saldırısı değil, bölgenin son kırk yılına damga vuran statükonun kökten sarsılması anlamına geliyor. Trump, 8 dakikalık tarihi konuşmasında, operasyonun temel gayesinin Amerikan halkını savunmak ve İran rejiminden gelen tehditleri bertaraf etmek olduğunu vurguladı. Bu süreçte Trump, İslam Devrim Muhafızları ve İran güvenlik güçlerine ‘silah bırakma’ çağrısında bulunarak, aksi takdirde ‘kesin ölümle’ yüzleşecekleri uyarısını yaptı.
Savaşın Teknik Boyutu ve Nükleer Tesislerin Hedef Alınması
Pentagon kaynaklarından gelen bilgilere göre saldırılar; Fordo, Natanz ve İsfahan gibi İran’ın nükleer programının kalbi sayılan stratejik noktaları hedef alıyor. Trump, geçtiğimiz dönemlerde düzenlenen operasyonları hatırlatarak, Tahran’ın nükleer silaha sahip olmasına asla izin verilmeyeceğinin altını çizdi. Bu noktada, İran’ın coğrafi yapısı ve nükleer tesislerinin derinliği dikkat çekicidir. Yaklaşık 1.6 milyon kilometrekarelik yüzölçümüyle İran, sarp dağları ve geniş platolarıyla askeri operasyonlar için dünyanın en zorlu coğrafyalarından biridir. Bu ölçekteki bir harekatın, uluslararası hukukta ‘önleyici meşru müdafaa’ tartışmalarını da beraberinde getirdiği görülmektedir. Türkiye’de ve dünyada bu tür çatışma süreçleri genellikle Birleşmiş Milletler Anayasası’nın 51. maddesi çerçevesinde değerlendirilir; ancak egemen bir devletin toprak bütünlüğüne yönelik bu denli büyük bir müdahale, küresel adalet mekanizmalarını zorlu bir sınavla karşı karşıya bırakmaktadır. Olası bir insani kriz durumunda, Türkiye gibi komşu ülkelerin adli ve tıbbi protokolleri gereği sınır güvenliği en üst düzeye çıkarılır ve uluslararası yardım kuruluşlarıyla koordinasyon süreci başlatılır.
Bölgesel Yankılar ve Türkiye’nin Barış Diplomasisi
Savaşın başladığı duyulur duyulmaz Ankara, her zamanki gibi itidal ve diyalog çağrısıyla sahneye çıktı. Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, bölge ülkeleriyle yoğun bir mekik diplomasisi yürüterek gerilimin düşürülmesi için çaba sarf etti. Türkiye’nin arabuluculuk teklifi, sadece komşuluk ilişkilerinin bir gereği değil, aynı zamanda bölgesel istikrarın korunması adına hayati bir adımdır. Öte yandan, İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu da bu harekatı destekleyerek İran halkına ‘kendi kaderini eline alma’ çağrısında bulundu. Tarih bize göstermiştir ki; bu tür büyük askeri müdahaleler sonrasında yaşanan insani dramlar ve göç hareketleri, genellikle savaşın kendisinden daha uzun süreli yıkımlara yol açar. Rusya’nın saldırıları kınayan açıklaması ve Körfez ülkelerinin endişeli bekleyişi, krizin küresel bir enerji krizine dönüşme riskini de barındırmaktadır. Bölgenin demografik çeşitliliği göz önüne alındığında, Perslerden Kürtlere, Azerilerden Belucilere kadar milyonlarca insanın kaderi, bu ateş çemberinin nasıl söndürüleceğine bağlıdır. Gelecek günler, sadece füzelerin değil, diplomasinin de ne kadar güçlü olduğunu test edecektir.
