Orhan Kaya
Tahran ve Washington hattında kapalı kapılar ardında yürütülen diplomatik pazarlıkların sızdırılan detayları, küresel dengeleri sarsacak nitelikte bir uçurumu ortaya koydu. İran basını tarafından yayımlanan 14 maddelik mutabakat zaptı taslağı, Batı medyasının servis ettiği bilgilerle taban tabana zıt hükümler içeriyor. Özellikle İran petrolü, dondurulmuş varlıklar ve Hürmüz Boğazı gibi kritik başlıklar, iki ülkenin masadaki beklentilerinin ne kadar farklı olduğunu gösteriyor.
Hürmüz Boğazı ve Ateşkes Planında Çatlak
Sızdırılan belgelerdeki en büyük uyuşmazlıklardan biri, küresel petrol sevkiyatının kalbi konumundaki Hürmüz Boğazı üzerinde yoğunlaşıyor. Batılı kaynaklar stratejik su yolunun anlaşma sağlandığı an derhal açılacağını öne sürerken, İran tarafının hazırladığı taslak tamamen farklı bir takvim dayatıyor. Tahran’ın hazırladığı metinde, boğazın ancak 30 günlük bir süre içinde ve doğrudan İran ile koordinasyon halinde açılması şart koşuluyor. Bu durum, olası bir uzlaşma anında bile enerji piyasalarının bir ay boyunca belirsizlik ve baskı altında kalacağı anlamına geliyor.
24 Milyar Dolarlık Nakit ve Yaptırım Şartı
Ekonomik ambargoların kaldırılması hususunda da tarafların iddiaları tamamen ayrışıyor. Batı merkezli analizlerde ABD yaptırımlarının hafifletilmesi İran’ın nükleer taahhütlerine tam uyum sağlamasına bağlanırken, İran’ın yayımladığı taslak koşulsuz bir teslimiyet talep ediyor. Tahran yönetimi, tüm birincil ve ikincil ABD yaptırımlarının tamamen kaldırılmasını ve petrol ihracatının önündeki engellerin hemen askıya alınmasını istiyor. En kritik finansal talep ise dondurulmuş varlıklar noktasında ortaya çıkıyor. İran, yurt dışındaki bankalarda bloke edilen 24 milyar dolarlık devasa fonun 60 gün içinde tamamen serbest bırakılmasını kırmızı çizgi olarak masaya sürüyor.
300 Milyar Dolarlık Yeniden İnşa Faturası
Pazarlıkların askeri ve bölgesel boyutunda ise ABD’nin bölgedeki varlığını tamamen sonlandıracak talepler yer alıyor. Batı medyasının tamamen sessiz kaldığı yeniden inşa başlığında, İran’ın ABD ve müttefiklerine ağır bir finansal fatura çıkardığı görülüyor. Taslağa göre Washington, İran’ın yeniden inşası için en az 300 milyar dolarlık devasa bir kalkınma planı sunmak zorunda. Bununla da yetinmeyen Tahran, Amerikan askeri güçlerinin İran’ı çevreleyen tüm sınır bölgelerinden ve Ortadoğu’daki üslerinden tamamen çekilmesini, ayrıca iç işlerine hiçbir şekilde müdahale edilmeyeceğinin garanti altına alınmasını şart koşuyor.
Füze Programı Müzakere Dışı Bırakıldı
Nükleer silahlara giden yolu sınırlandırmayı hedefleyen anlaşmanın geleceğinde, askeri teknolojiler tamamen kapsam dışı tutulmak isteniyor. Batı kanadı zenginleştirilmiş uranyum stoklarının erimesini beklerken, İran taslağı yalnızca nükleer silah üretmeme taahhüdünü yenilemekle yetiniyor. En kritik hamle ise savunma sanayisinde yaşanıyor. Tahran, nihai anlaşmanın yalnızca nükleer malzemeler ve yaptırımlarla sınırlı kalacağını ilan ederek, ülkenin savunma kalkanı olan balistik füze programı ile bölgedeki müttefik gruplara verilen desteklerin asla tartışmaya açılmayacağını net bir dille belirtiyor. Bu uzlaşmazlık, diplomatik koridorlarda gerilimin daha uzun süre tırmanacağını işaret ediyor.
Kaynak: Hürriyet
