Erkan Dönmez
Ortadoğu Alev Topu: Gerilim Zirvede
İran’ın başkenti Tahran, dün sabah erken saatlerden itibaren şiddetli patlamalar ve hava saldırılarıyla sarsıldı. İsrail ordusunun İran’a yönelik başlattığı yeni saldırı dalgasıyla kent, özellikle doğu ve güney bölgelerinden yükselen dumanlarla savaşın en sıcak cephelerinden biri haline geldi. Görgü tanıkları, güçlü patlamaların ardından birçok yerleşim bölgesinde ve stratejik askeri noktalarda ciddi hasarlar oluştuğunu aktarırken, Batı Tahran’da dahi yankılanan patlama sesleri, çatışmanın boyutunun ne denli geniş olduğunu gözler önüne serdi. Bölgede 28 Şubat’ta ABD ve İsrail tarafından başlatılan geniş çaplı askeri operasyonun devamı niteliğindeki bu saldırılar, karşılıklı misillemelerin şiddetini artırarak bölgedeki yayılma riskini tehlikeli boyutlara taşıyor.
Savaşın insani maliyeti de her geçen gün artıyor. İran Kızılay Kurumu, ABD-İsrail saldırılarında hayatını kaybedenlerin sayısının 555’e yükseldiğini açıklarken, Dünya Sağlık Örgütü, patlamaların yakınında bulunan Gandhi Hastanesi’nin dahi tahliye edilmek zorunda kalındığını bildirdi. Bu tablo, bölgedeki sivil halkın yaşadığı derin trajedinin sadece küçük bir kesitini oluşturuyor.
Savaşın Bilançosu: Kim Nereyi Vurdu?
İsrail ordusu, savaşın ilk iki gününde İran’da 600’den fazla altyapı tesisini hedef aldığını ve 2 bin 500 mühimmat kullandığını ileri sürdü. Bu hedefler arasında İran’ın askeri liderlerinin de bulunduğu 20’den fazla önemli noktanın yer aldığı, 150’den fazla karadan karaya balistik füze ve 200’den fazla hava savunma sisteminin vurulduğu iddia edildi. İsrail basını ise ABD’nin operasyonlarda 1500 mühimmat kullandığını yazarken, ABD Merkez Komutanlığı (CENTCOM) tek başına 48 saatte İran’da 1250’den fazla hedefi vurduğunu açıkladı. Bu sayılar, saldırıların yoğunluğunu ve bölgeye yağdırılan bomba miktarını çarpıcı bir şekilde ortaya koyuyor.
Tahran yönetiminden ise misillemeler gecikmedi. İran Silahlı Kuvvetleri’nin üst karar mercii Hatemü’l-Enbiya Karargâhı, son iki günde 60 stratejik hedef ve 500 askeri noktanın vurulduğunu duyurdu. Bu operasyonlarda 700’den fazla kamikaze İHA ve yüzlerce balistik füze kullanıldığı belirtilirken, İran Dışişleri Bakanı Arakçi, bu savaşı bölgedeki vekalet savaşlarından ziyade, doğrudan ABD ile İran arasında yaşanan bir çatışma olarak gördüklerini dile getirdi. Arakçi’nin, Amerikan askerlerinin Kuveyt’teki üslerinde bulunmalarını sorgulayan ifadeleri, çatışmanın uluslararası boyutunu ve ABD’nin bölgedeki varlığının İran tarafından nasıl algılandığını gösteriyor.
Ekonomik Sarsıntı ve Enerji Piyasalarına Etkisi
Çatışmaların ekonomik yansımaları da ağır oldu. Özellikle Katar’ın başkenti Doha’nın kuzeyindeki Ras Laffan LNG (Sıkıştırılmış Doğalgaz) Tesisi’nin vurulması, küresel enerji piyasalarında şok etkisi yarattı. Dünya LNG tedarikinin yaklaşık üçte birinin sağlandığı bu kritik tesisin üretime ara vermesiyle Avrupa’da doğalgaz fiyatları serbest piyasada yaklaşık yüzde 50 arttı. Bu durum, enerji ithalatına bağımlı ülkeler için ciddi bir enflasyon baskısı ve ekonomik istikrarsızlık tehdidi oluşturuyor.
Benzer şekilde, İran’ın Suudi Arabistan’daki dünyanın en büyük petrol şirketlerinden Aramco’ya ait Ras Tanura rafinerisini vurması, petrol piyasalarını da diken üstüne oturttu. Günlük 550 bin varil petrol işleme kapasitesine sahip rafineriye yapılan saldırı, küresel petrol arz güvenliği konusunda endişeleri artırdı. Ayrıca Hürmüz Boğazı’nın kapatıldığı ve geçmeye çalışan her geminin vurulacağı yönündeki İran Devrim Muhafızları açıklaması, küresel ticaret ve enerji taşımacılığı açısından hayati öneme sahip bu su yolunun güvenliğini sorgulatıyor. Bu gelişmeler, sadece bölge ülkelerini değil, tüm dünyayı enerji maliyetleri ve tedarik zincirleri üzerinden derinden etkileyecek potansiyel taşıyor.
Çatışma Bölgeye Yayılıyor: Lübnan’dan Kıbrıs’a
İsrail’in İran’ın ardından Lübnan’ı da hedef alması, çatışmanın genişlediğini teyit etti. İsrail Genelkurmay Başkanı Eyal Zamir, Hizbullah’a karşı günler sürecek bir harekat başlattıklarını açıklarken, Lübnan’dan İsrail’in kuzeyine düzenlenen roket saldırıları sonrası İsrail’in misillemelerinde en az 52 kişi hayatını kaybetti, 221 kişi yaralandı. Lübnan Başbakanı Nevaf Selam’ın Hizbullah’ın tüm askeri faaliyetlerini yasaklama kararı alması, ülkedeki iç gerilimi de tırmandırıyor.
Körfez ülkeleri de savaşın pençesinde. Kuveyt’te ABD Hava Kuvvetleri’ne ait üç savaş uçağının düşmesi, Bahreyn’de havalimanının ve bir tersanede bakımdaki geminin vurulması, Umman’da petrol tankerine saldırı düzenlenmesi ve Irak’ın Erbil kentindeki havalimanına yapılan İHA saldırıları, bölgedeki Amerikan askeri varlığının ne kadar kırılgan olduğunu ortaya koydu. En dikkat çekici gelişmelerden biri ise, İngiltere’nin Kıbrıs’taki Ağrotur Hava Üssü’nün İran’a ait kamikaze dronlarla hedef alınması oldu. Bu saldırı, sadece bölgesel değil, küresel güçlerin Ortadoğu’daki askeri üslerinin de tehdit altında olduğunu gösterirken, KKTC Dışişleri Bakanı Tahsin Ertuğruloğlu’nun endişeleri ve Yunanistan’ın Kıbrıs’a askeri yardım kararı, Doğu Akdeniz’de de gerilimin arttığına işaret ediyor.
Geleceğe Dair Endişeler ve Vatandaşa Yansımaları
Bu gelişmeler, Ortadoğu’da uzun süredir kaynayan kazanın artık taşmak üzere olduğunu gösteriyor. Uzmanlar, İran’ın aylar öncesinden belirlenen strateji çerçevesinde ‘B planına’ geçtiğini ve Devrim Muhafızları kuvvetlerinin özerk bir şekilde hareket ettiğini belirtiyor. İsrail Başbakanı Netanyahu’nun, operasyonların ‘varoluşsal tehditleri’ yok etmek ve rejim değişikliği amaçladığı yönündeki açıklamaları, çatışmanın uzun soluklu ve yıkıcı potansiyelini gözler önüne seriyor.
Bölgesel istikrarsızlığın artması, Türkiye gibi komşu ülkeler için de ciddi sonuçlar doğurabilir. Enerji fiyatlarındaki artış, ticaret yollarındaki aksaklıklar ve güvenlik endişeleri, doğrudan vatandaşın cebini ve günlük yaşamını etkileyecek potansiyele sahip. Savaşın yayılma riski, bölgedeki milyonlarca insan için belirsizlik ve endişe kaynağı olmayı sürdürürken, uluslararası toplumun çatışmayı durdurma ve diplomatik çözümler bulma konusundaki yetersizliği, trajedinin derinleşmesine zemin hazırlıyor. Ortadoğu, bir kez daha tarihin en kritik dönemeçlerinden birini yaşıyor ve bu ateşin sönmesi için atılacak her adım, gelecek nesillerin kaderini belirleyecek önemde.
