Zeynep Karasu
Kapsamlı Bir Gerilim Dalgası: ABD ve İsrail’in Ortak Harekatı
Ortadoğu, son beş gündür eşi benzeri görülmemiş bir askeri gerilime sahne oluyor. Bölgedeki köklü anlaşmazlıklar ve stratejik çekişmeler, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik koordineli saldırılarıyla adeta bir kaynama noktasına ulaştı. ABD Merkez Kuvvetler (CENTCOM) Komutanı General Brad Cooper’ın açıklamalarına göre, yalnızca 100 saatten kısa bir sürede İran’a ait 2 binden fazla askeri hedef vuruldu. Bu harekatın temel amacı, İran’ın hava savunma sistemlerini ciddi oranda zayıflatmak ve askeri kapasitesine ağır bir darbe indirmek olarak belirlendi. General Cooper, bu operasyonun yoğunluğunu, 2003’teki Irak Savaşı’nda uygulanan ‘Şok ve Dehşet’ stratejisinin iki katı büyüklüğünde olduğunu belirterek, kullanılan güç miktarının altını çizdi. Yaklaşık 50 binden fazla askerin görev aldığı, 200 savaş uçağı ve 2 uçak gemisinin devreye sokulduğu bu geniş çaplı operasyon, İran donanmasına ait 17 geminin de imha edildiği iddiasıyla denizdeki gücüne yönelik ciddi bir baskıyı da ortaya koydu.
İsrail’in Hedefleri ve Bölgesel Genişleme
ABD’nin yoğun bombardımanına paralel olarak İsrail de saldırılarını artırdı. İsrail ordusu, İsfahan’da balistik füzelerin depolanması ve üretimi için kullanılan stratejik bir tesisin yanı sıra, Tahran’ın kuzeydoğusundaki Minzadehei adlı gizli bir nükleer silah geliştirme tesisini imha ettiğini öne sürdü. Bu iddialar, İran’ın nükleer programına yönelik uluslararası kaygıların ne denli yüksek olduğunu gösteriyor. Hava muharebelerinde yaşanan bir diğer dikkat çekici olay ise, İsrail Hava Kuvvetleri’ne ait bir F-35 (Adir) savaş uçağının Tahran semalarında bir İran YAK-130 eğitim uçağını düşürmesi oldu. Bu olay, F-35’in insanlı bir savaş uçağını düşürdüğü ilk vaka olarak askeri tarihe geçerken, çatışmanın hava sahasındaki teknolojik boyutunu da gözler önüne serdi. İsrail’in saldırıları yalnızca İran’la sınırlı kalmadı; Lübnan’a yönelik harekatlar üçüncü gününde de devam etti. Sınır hattında 700 metre kadar ilerleyen İsrail ordusu, Hizbullah’ın yoğun olduğu Dahiye bölgesini ve ülkenin güneyindeki Mahmudiye, Suvayri, Arzun Şahhur gibi beldelerle doğudaki Baalbek bölgesini hava saldırılarıyla hedef aldı. Lübnan halkına Litani Nehri’nin güneyini boşaltma çağrısı, bölgede insani bir krizin kapıda olduğunu işaret ediyor. Bu durum, on binlerce kişinin yerinden edilmesine ve yeni bir mülteci dalgasının oluşmasına neden olma potansiyeli taşıyor.
İran’ın Karşı Hamleleri ve Bölgesel Etkileşim
Tahran yönetimi, ABD ve İsrail saldırılarına misilleme olarak kendi karşı operasyonlarını hızlandırdı. İran Devrim Muhafızları, ABD ve İsrail hedeflerine yönelik yaklaşık 40 füze fırlattıklarını açıkladı. Yarı resmi Mehr Haber Ajansı, savaşın başlamasından bu yana 26 düşman insansız hava aracının (İHA) düşürüldüğünü bildirdi. Bu durum, İran’ın asimetrik savaş kabiliyetlerini ve hava savunma stratejilerini gözler önüne seriyor. Ayrıca, Suudi Arabistan’ın en büyük petrol rafinerisine ev sahipliği yapan Ras Tanura Tesisi’ne İHA saldırısı düzenlenirken, Irak’ın Erbil’i, Kuveyt’teki Ali Al Salem Hava Üssü ve Camp Arifjan askeri tesisleri de dahil olmak üzere çeşitli Amerikan üsleri 230’dan fazla İHA ile hedef alındı. Bu saldırılar, çatışmanın geniş bir coğrafyaya yayıldığını ve bölgedeki tüm aktörler için ciddi güvenlik riskleri oluşturduğunu gösteriyor. Katar’da Devrim Muhafızları ile bağlantılı olduğu iddia edilen 10 kişinin gözaltına alınması da, bölgedeki istihbarat ve güvenlik boyutunun ne denli karmaşık olduğunu yansıtmaktadır.
Hint Okyanusu’ndaki Gizemli Batık ve Küresel Yansımalar
Bölgedeki çatışmaların denizdeki uzantısı olarak, İran Donanması’na ait Mowj sınıfı fırkateyn IRIS Dena’nın Sri Lanka açıklarında batması dikkatleri üzerine çekti. Hindistan’daki MILAN 2026 Uluslararası Deniz Tatbikatı’ndan dönerken batan gemide bulunan 180 kişiden 87’si hayatını kaybederken, 32 kişi kurtarıldı. Sri Lanka makamları batış sebebini henüz açıklamazken, ABD Savunma Bakanı Pete Hegseth’in Hint Okyanusu’nda ‘uluslararası sularda güvende olduğunu sanan bir İran savaş gemisini’ batırdıklarını açıklaması, bu olayın ardında yatan olası nedenler hakkında spekülasyonlara yol açtı. Bu durum, çatışmanın bölgesel sınırlardan çıkarak küresel denizcilik rotalarını ve uluslararası suları da etkileyebileceğini gösteriyor. Ortadoğu’daki bu tırmanış, sadece bölgedeki siyasi ve askeri dengeleri değil, aynı zamanda küresel enerji piyasalarını ve uluslararası ilişkileri derinden etkileme potansiyeli taşıyor. Sivillerin yerinden edilmesi, altyapının tahrip olması ve bölge ekonomilerinin daha da zarar görmesi, bu çatışmanın en trajik sonuçları arasında yer alıyor. Barış ve istikrara yönelik çabaların her zamankinden daha acil bir ihtiyaç olduğu aşikar.
