Abdurahman Yazıcı
Küresel siyasetin karmaşık dengelerinde, İspanya, Ortadoğu’daki son gerilime karşı net ve diplomatik bir duruş sergileyerek dikkatleri üzerine çekti. İspanya Savunma Bakanı Margarita Robles ve Dışişleri Bakanı Jose Manuel Albares, ülkenin güneyindeki stratejik askeri üslerin, ABD’nin İran’a yönelik olası saldırılarında hiçbir şekilde kullanılmadığını ve kullanılmasına izin verilmeyeceğini kesin bir dille ifade etti. Bu açıklama, uluslararası ilişkilerde egemenlik ve uluslararası hukuka bağlılığın altını çizen önemli bir mesaj olarak yankılandı.
Savunma Bakanı Robles, Endülüs bölgesinde yer alan, Cadiz’deki Rota ve Sevilya yakınlarındaki Moron de la Frontera üslerinin ABD’nin operasyonlarına destek sağlamadığını belirtti. Bu üsler, İspanya’nın güneybatı kıyısında, Cebelitarık Boğazı’na yakın konumlarıyla stratejik bir öneme sahiptir. Yüzyıllardır farklı medeniyetlere ev sahipliği yapmış olan bu topraklar, günümüzde NATO ittifakının da önemli bir parçası konumundadır. Mevcut anlaşmalar gereği, bu üslerdeki tüm faaliyetler uluslararası hukuk çerçevesinde ve İspanyol hükümetinin onayıyla yürütülmek zorundadır. Tek taraflı herhangi bir eylemin söz konusu olamayacağı, İspanya’nın egemenlik haklarının temel bir göstergesidir.
Küresel Gerilimde İspanya’nın Stratejik Konumu ve Diplomatik İlkeleri
İspanya’nın Rota ve Moron de la Frontera askeri üsleri, Soğuk Savaş döneminden bu yana ABD ordusu ile ortaklaşa kullanılan ve NATO’nun güney kanadı için hayati öneme sahip tesislerdir. Özellikle Rota Deniz Üssü, Atlantik ile Akdeniz arasındaki geçiş noktasında bulunması nedeniyle ABD Donanması için stratejik bir ileri karakol görevi görmektedir. Moron Hava Üssü ise havadan yakıt ikmali ve lojistik destek için kilit bir merkezdir. Bu üslerin kullanımı, her iki ülke arasında yıllar içinde oluşturulmuş kapsamlı ikili anlaşmalarla düzenlenmiştir. Bu anlaşmalar, misafir ülke kuvvetlerinin, ev sahibi ülkenin ulusal yasalarına ve uluslararası yükümlülüklerine tam uyumunu şart koşar. Dolayısıyla, ABD uçaklarının İran’a yönelik operasyonlarda destek veya bakım hizmeti alması, İspanyol hükümetinin onayı olmadan mümkün değildir ve bu durum uluslararası hukukun temel prensiplerinden biri olan devlet egemenliğinin pratik bir yansımasıdır.
El Confidencial gazetesinin haberine göre, İran’a karşı yürütülen bombalama harekatına katılan ve yakıt ikmali için hayati önem taşıyan 11 adet KC-135T ve KC-135R uçağının, belirtilen tarihte İspanyol üslerinden ayrılarak Almanya, Birleşik Krallık ve diğer Avrupa ülkelerindeki üslere intikal etmesi, İspanya’nın kararlılığının somut bir kanıtı olmuştur. Bu adım, Madrid’in sadece sözde değil, fiiliyatta da kendi dış politikasını ve uluslararası hukuk prensiplerine bağlılığını koruduğunu göstermektedir. Bu tür bir lojistik hareketlilik, uluslararası kriz zamanlarında bir ülkenin tarafsızlığını veya belirli bir çatışmaya müdahil olmama arzusunu göstermesinin önemli yollarından biridir.
Avrupa Birliği İçinde Diplomatik Direniş ve Gelecek Etkiler
İspanya’nın bu kararlı tutumu, Avrupa Birliği (AB) içindeki tartışmalarda da yankı bulmuştur. El Pais gazetesinin vurguladığı gibi, İspanya, ABD’nin tek taraflı eylemlerine karşı AB’deki en sert tavrı sergileyen ülke konumuna gelmiştir. Başbakan Pedro Sanchez hükümeti, Donald Trump ve Binyamin Netanyahu’nun tek taraflı müdahalelerinin kabul edilemez olduğuna inanmakta ve buna karşı tüm siyasi ve diplomatik kaynaklarını seferber etmektedir. AB dışişleri bakanları video konferans toplantısında İspanya, birliğin açıklamasını ‘çok belirsiz’ bularak daha sert bir metin için baskı yapmış, İsveç, İrlanda, Danimarka ve Slovenya gibi ülkelerden de destek görmüştür. Ancak Almanya ve İtalya gibi bazı ülkelerin tutumları, AB’nin daha güçlü bir ortak açıklama yapmasını zorlaştırmıştır. Bu durum, AB’nin dış politika oluşturma sürecindeki karmaşık dinamikleri ve üye devletlerin farklı ulusal çıkarları ile tarihi bağlarının ne denli etkili olduğunu gözler önüne sermektedir.
Başbakan Sanchez, Barselona’daki Mobil Dünya Kongresi açılışında yaptığı konuşmada, bu gerilimin ‘savaş mı barış mı, ilerleme mi gerileme mi’ ikilemini ortaya koyduğunu belirtmiştir. Uluslararası toplumun danışılmadan atılan bu adımların yüzlerce masum kurbana yol açtığını ve tüm bölgeyi daha büyük bir küresel istikrarsızlığa sürüklediğini ifade eden Sanchez, amacın araçları haklı çıkarmadığını vurgulamıştır. İspanya’nın bu tavrı, sadece kendi kamuoyunda değil, ABD de dahil olmak üzere birçok başka ülkede de destek bulduğuna inanılmaktadır. Zira bu tür tek taraflı müdahaleler, Orta Doğu’da Batı’ya karşı düşmanlığı artırma ve terörizm ile istikrarsızlığın yayılma riskini taşıma potansiyeli barındırmaktadır. İspanya, bu küresel krizde diplomasiye, uluslararası hukuka ve çok taraflılığa olan inancını bir kez daha güçlü bir şekilde ortaya koyarak, dünya barışı için önemli bir ses olmaya devam etmektedir.
