Zeynep Karasu
Dünya Nefesini Tuttu: Hürmüz Yeniden Devrede
Küresel ekonominin can damarı, dünya petrol ticaretinin yüzde 20’sinin geçtiği Hürmüz Boğazı’nda haftalardır süren gergin bekleyiş, ABD Başkanı Donald Trump’ın sürpriz açıklamasıyla yerini temkinli bir iyimserliğe bıraktı. Ankara bürokrasisinin ve diplomasi koridorlarının uzun süredir üzerinde kafa yorduğu ‘Hürmüz krizi’, İsrail ile Lübnan arasında sağlanan 10 günlük ateşkesle birlikte çözülme yoluna girdi. Trump’ın sosyal medya üzerinden yaptığı ‘Yeter artık’ çağrısı, Tel Aviv hattında karşılık bulurken, Tahran’dan gelen eş zamanlı açıklama piyasalardaki tansiyonu bir anda düşürdü.
Trump’ın Masadaki 20 Milyar Dolarlık Hamlesi
Kapalı kapılar ardında yürütülen pazarlıkların detayları sızmaya başladıkça, meselenin sadece bir ateşkes olmadığı, devasa bir ekonomik takasın masada olduğu anlaşılıyor. ABD merkezli kaynaklara göre Washington ve Tahran, dondurulmuş 20 milyar dolarlık İran varlığının serbest bırakılması karşılığında nükleer programın sınırlandırılmasını içeren üç sayfalık bir mutabakat metni üzerinde çalışıyor. Trump’ın ‘Büyük makinelerle kazacağız’ diyerek uranyumun ülkeden çıkarılacağına dair iddialı çıkışı Tahran tarafından ‘toprak kadar kutsal’ denilerek reddedilse de tarafların bir noktada buluştuğu görülüyor. Ankara’daki enerji uzmanlarına göre bu durum, akaryakıt fiyatlarından küresel tedarik zincirine kadar her alanda rahatlama anlamına geliyor.
Hürmüz Boğazı İçin Geçiş Şartları Belirlendi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin duyurduğu ‘açık kapı’ politikası, aslında oldukça sıkı denetimler içeriyor. Devrim Muhafızları’nın belirlediği yeni rotalara göre, sivil ticari gemiler belirlenen koordinatlar üzerinden boğazı geçebilecek ancak askeri gemiler için yasak devam edecek. Bu durum, bölgedeki donanma güçleri arasındaki gerilimi bir süre daha sıcak tutabilir. Ankara’daki dış politika analizcileri, bu hamleyi İran’ın hem ekonomisini nefeslendirme hem de olası bir topyekun savaştan kaçınma stratejisi olarak yorumluyor. Gemilerin İran kıyılarına yakın rotadan geçecek olması, Tahran’ın denetim gücünü tescilleme çabası olarak okunuyor.
Avrupa Diplomasi Masasında Ofsayta Düştü
Krizin belki de en ironik tarafı, Avrupa’nın ‘çözüm bizde’ diyerek topladığı zirvenin boşa çıkması oldu. Fransa ve İngiltere öncülüğünde Paris’te düzenlenen Hürmüz Konferansı devam ederken gelen ‘açılış’ haberi, Avrupalı liderleri hazırlıksız yakaladı. Donald Trump’ın NATO’yu ‘kağıttan kaplan’ olarak niteleyip yardımlarını reddetmesi, transatlantik ilişkilerde yeni bir çatlağın habercisi. Trump’ın ‘Sadece petrol almaya gelecekseniz gelin’ çıkışı, Washington’un bölgedeki tüm ipleri tek başına elinde tutma kararlılığını gösteriyor. Sonuçta, aylardır süren kilitlenme, bürokratik raporların değil, sahada atılan sert adımların ve milyarlarca dolarlık pazarlıkların sonucunda şimdilik çözülmüş görünüyor.
