Bahar Çatalbaş
Derinliklerdeki Titanyum Hayalet Uyanıyor
Norveç Denizi’nin karanlık sularında, bin 667 metre derinlikte yatan bir Sovyet efsanesi, sessizliğini tehlikeli bir şekilde bozmaya başladı. 1983 yılında denize indirildiğinde ‘mühendislik harikası’ olarak adlandırılan Komsomolets (K-278), çift katmanlı titanyum gövdesiyle okyanusun en uç noktalarına ulaşabiliyordu. Ancak 7 Nisan 1989’da çıkan yangınla Ayı Adası yakınlarında sulara gömülen bu devasa nükleer denizaltı, aradan geçen onlarca yıla rağmen dünyanın en büyük çevresel tehditlerinden biri olmaya devam ediyor. Yeni yayınlanan bir araştırma, enkazın çevresindeki radyasyon seviyelerinin akılalmaz boyutlara ulaştığını gözler önüne serdi.
800 Bin Kat Daha Tehlikeli: Görünmez Sızıntı
Norveçli ve Rus bilim insanlarının son teknoloji ekipmanlarla gerçekleştirdiği dalışlar, tüyler ürpertici bir gerçeği ortaya çıkardı. Denizaltının motor bölmesindeki havalandırma borularından alınan numuneler, bölgedeki radyasyonun normal deniz suyu değerlerinden tam 800 bin kat daha fazla olduğunu gösteriyor. Metreküp başına ölçülen stronsiyum-90 ve sezyum-137 miktarları, nükleer reaktördeki yakıtın artık hapsedilemediğinin en somut kanıtı. Uzmanlar, bu izotopların nükleer fisyonun birer yan ürünü olduğunu ve deniz ekosistemine karışma riskinin her geçen gün arttığını belirtiyor. İşin daha korkutucu yanı ise, bu rakamların sızıntının geçmişteki haline göre ‘iyileşmiş’ hali olarak kabul edilmesi.
Soğuk Savaş’ın Mühürlü Sırrı Çatlıyor mu?
Sovyetler Birliği, Çernobil faciasının hemen ardından yaşanan bu kazayı örtbas etmek ve sızıntıyı durdurmak için 90’lı yılların başında gizli operasyonlar yürütmüştü. Torpido kompartımanındaki çatlaklar titanyum plakalarla mühürlenmiş, radyasyonun yayılması geçici olarak engellenmişti. Ancak Zürih Federal Teknoloji Enstitüsü’nden gelen uyarılar, bu mühürlerin ve reaktördeki zirkonyum tüplerin korozyona yenik düşmeye başladığını söylüyor. Eğer plütonyum ve uranyumu tutan bu bariyerler tamamen çökerse, Kuzey Kutbu sularında kontrol edilemez bir nükleer kirlilik dalgası yaşanabilir. Şu an için deniz canlılarında tespit edilen radyasyon seviyeleri sınır değerlerin altında olsa da, metalin metalı yediği bu amansız derinlik mücadelesinde zaman insanlığın aleyhine işliyor.
Kuzey Sularında Nükleer Mirasın Yükü
Komsomolets tek örnek değil; okyanus tabanı 1960’lardan bu yana yapılan nükleer testlerin ve kazaların izlerini taşıyor. Bikini Atolü’nden Novaya Zemlya’ya kadar uzanan geniş bir coğrafyada, insan eliyle bırakılan radyasyonun %99’u yapay kaynaklı. Ancak Komsomolets’in durumu, içinde taşıdığı iki nükleer savaş başlığı ve devasa reaktörüyle diğerlerinden ayrılıyor. Araştırmacılar, bu paslı titanyum devini bir müze parçası olarak değil, her an patlamaya hazır bir ekolojik bomba olarak izlemeye devam etmek zorunda. Çünkü okyanusun derinliklerindeki sessizlik, aslında büyük bir felaketin habercisi olabilir.
